VoorbeschouwingEU-defensie

Met Strategisch Kompas zet Europa langverwachte nieuwe defensiestap

Europese defensiesamenwerking (met onder meer Poolse en Spaanse inzet, tijdens een oefening in Letland) in beeld, al valt deze oefening onder het Navo-bondgenootschap. Aan de internationale oefening Crystal Arrow 22 doen tot en met woensdag ook Amerikaanse militairen mee.  Beeld EPA
Europese defensiesamenwerking (met onder meer Poolse en Spaanse inzet, tijdens een oefening in Letland) in beeld, al valt deze oefening onder het Navo-bondgenootschap. Aan de internationale oefening Crystal Arrow 22 doen tot en met woensdag ook Amerikaanse militairen mee.Beeld EPA

De tekst van het ‘Strategisch Kompas’ is scherper over Rusland, maar verder heeft de oorlog weinig veranderd aan de plannen.

Christoph Schmidt

Na ruim twee jaar van discussies, en met een oorlog in Europa als extra stimulans, bereiken alle 27 EU-landen maandag een akkoord over versterkte defensie-samenwerking. Dat ‘Strategisch Kompas’ zet de lijnen uit voor de komende vijf tot tien jaar en omvat onder meer een snelle interventiemacht van vijfduizend militairen. Die zou vanaf 2025 paraat moeten staan. Pas tegen die tijd moet de praktijk uitwijzen waarvoor ze ingezet kunnen worden.

Ruim vijftig EU-ministers, zowel die van buitenlandse zaken als van defensie, komen maandag in een zogeheten ‘jumbo’-vergadering in Brussel bijeen om de definitieve goedkeuring te geven aan de plannen. Die zijn sinds de presentatie van de eerste versie, afgelopen november, nog zeker drie keer door de molen gehaald.

Intussen is het Strategisch Kompas aangezwollen van 28 tot 42 pagina’s. Vooral de Russische invasie in Oekraïne heeft geleid tot stevige aanpassingen in de tekst. Die is nu strenger tegenover Moskou. Maar aan de concrete beleidsdoelen is weinig tot niets veranderd. Die zullen niet concurreren met Navo-operaties (zoals de recente troepenversterkingen in de Navo-lidstaten aan de oostflank van Europa) maar moeten er een aanvulling op zijn, bijvoorbeeld in conflictgebieden die minder aandacht krijgen.

“De terugkeer van oorlog in Europa, met ongerechtvaardigde en niet-uitgelokte Russische agressie tegen Oekraïne, evenals geopolitieke verschuivingen, vormen een uitdaging voor ons vermogen om onze visie te bevorderen en onze belangen te verdedigen”, zo staat er nu.

‘Rapid deployment capacity’

De beoogde ‘rapid deployment capacity’ van vijfduizend man, zoals die interventiemacht heet, ligt in het verlengde van de ‘EU battlegroups’. Die bestaan sinds 2007, louter als landmacht-onderdelen, maar zijn nooit ingezet. De nieuwe ‘capaciteit’ is breder van opzet: alle krijgsmachtonderdelen doen eraan mee. Er komt speciale aandacht voor nieuwe vormen van oorlogsvoering, zoals cyber en desinformatie.

Ook bij een spoed-evacuatie van Europeanen, zoals vorig jaar zomer in Afghanistan, zou de ‘rapid deployment capacity’ van dienst kunnen zijn. Zo’n evacuatie is een van de vijf à zes scenario’s waarvoor de militairen oefeningen zullen houden.

In de nieuwste versie ligt ook meer nadruk op ‘militaire mobiliteit’, ofwel het vermogen om zwaar materieel snel van de ene plek naar de andere te kunnen vervoeren. De recente wapenleveranties aan Oekraïne, en de logistieke uitdagingen daarbij, hebben het belang nog eens onderstreept. In een al bestaand EU-samenwerkingsproject over militaire mobiliteit heeft Nederland de leiding.

Al met al is het Strategisch Kompas veel concreter, en voorzien van hardere deadlines, dan de meeste EU-defensie-samenwerkingsverbanden tot nu toe. Maar: “In het hogere deel van het geweldsspectrum zullen we een bescheiden broek blijven aantrekken”, zo tempert een betrokken EU-ambtenaar de hoop op dan wel de weerzin tegen een ‘Europees leger’.

De EU-regeringsleiders zullen op hun voorjaarstop eind deze week met de nodige tamtam het laatste zetje geven aan het Strategisch Kompas. Daarmee verloopt alles precies zoals het huidige Franse EU-voorzitterschap het vooraf had bedacht.

Geen nieuw sanctiebesluit verwacht

De EU-ministers van buitenlandse zaken overleggen maandag in Brussel ook over een mogelijk vijfde sanctiepakket tegen Rusland. De kans op een akkoord daarover is klein. Voor een volgende sanctieverzwaring, die mogelijk de import van (fossiele) energie betreft, ontbreekt de noodzakelijke unanimiteit. Een aantal landen vreest verdere stijging van de energieprijzen.

De ministers praten ook over het vrijmaken van nog eens 500 miljoen euro ter ondersteuning van de Oekraïense strijdkrachten. Eind vorige maand werd al een gelijk bedrag aan EU-fondsen aangesproken, ter financiering van wapens en munitie voor Oekraïne. De Duitse Bondsdag moet de komende week nog akkoord gaan met de nieuwe financiering vanuit de EU.

Lees ook:

Borrell presenteert plannen voor een Europees leger, EU wil niet langer een ‘soft power’ zijn

EU-ministers spraken in november voor het eerst over de nieuwe militaire voorstellen van buitenland-chef Borrell.

In Versailles zet Europa weer vol in op defensie

Op een informele EU-top, eerder deze maand, stond de oorlog uiteraard centraal. Na decennialang gemodder zet Europa nu wel zwaar in op defensie.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden