AnalyseIslamitische Republiek Iran

Met Raisi als president versterkt de theocratie zich in Iran verder ten koste van de republiek

Ebrahim Raisi groet de media naar het uitbrengen van zijn stem in een moskee in Shahre Ray, ten zuiden van Teheran.  Beeld EPA
Ebrahim Raisi groet de media naar het uitbrengen van zijn stem in een moskee in Shahre Ray, ten zuiden van Teheran.Beeld EPA

De ultraconservatieve opperrechter Ebrahim Raisi heeft in Iran zoals verwacht de presidentsverkiezingen gewonnen.

De relatief gematigde kandidaat Abdolnasser Hemmati en de vertrekkende president Hassan Rohani hebben hem gefeliciteerd. Volgens de eerste officiële uitslagen heeft Raisi zeker 17,8 van de 28,6 miljoen uitgebrachte stemmen gekregen, meer dan 60 procent van alle stemmen. Ongeveer de helft van de stemgerechtigden heeft volgens deze cijfers gestemd, iets meer dan vooraf werd verwacht.

Raisi was al de gedoodverfde winnaar voordat de stembussen opengingen, nadat de Raad van Hoeders – die het uiteindelijke stembiljet samenstellen – een groot aantal kandidaten diskwalificeerde. Zo werd de weg voor Raisi naar het presidentschap vrijgemaakt. Het ging niet alleen om populaire kandidaten uit het hervormingsgezinde en gematigde kamp. Ook de hardliner Ali Larijani – minder conservatief dan Raisi – moest eraan geloven.

Dat er prominente kandidaten het stembiljet niet halen door tussenkomst van de Raad van Hoeders is niet ongewoon. Ditmaal werden de diskwalificaties echter zeer grof ingezet, waardoor er geen enkele kandidaat overbleef die écht kans maakte tegen Raisi.

Een mix van beide

Zo lijkt het republikeinse element van de Islamitische Republiek steeds verder weg te glippen. Sinds de stichting van de Islamitische Republiek in 1979 geldt er een politiek hybride systeem van een islamitische theocratie gecombineerd met enkele democratisch republikeinse waarden, zoals een parlement en een president die om de vier jaar verkozen worden. Maar van de twee systemen heeft de theocratie altijd overheerst. Zo is de hoogste politieke én religieuze autoriteit van het land de Opperste Leider, een rol die nu vervult wordt door de geestelijke ayatollah Ali Khamenei. Hij is ook de opperbevelhebber van het leger, de elitetroepen van de Revolutionaire Garde, en kiest wie sommige van de belangrijkste posities in het land bekleden, zoals het hoofd van het gerechtelijk systeem en leden van de invloedrijke Raad van Hoeders.

Scheidend president Hassan Rohani wandelt met de aankomende president Raisi naar buiten na een ontmoeting in Teheran. Beeld AP
Scheidend president Hassan Rohani wandelt met de aankomende president Raisi naar buiten na een ontmoeting in Teheran.Beeld AP

Daarnaast bestaan er een president en een parlement; de republikeinse kant van het stelsel. Maar hoewel beide instituties enige macht hebben, kunnen ze elk moment teruggefloten worden door de Opperste Leider als hem iets niet zint. De afgelopen decennia zijn er meermaals pogingen gedaan door het kamp van hervormers om het parlement en de president meer invloed te geven, tot nu toe zonder succes.

Verkiezingen als farce

Nu Raisi aan de macht is gekomen in wat veel Iraniërs zien als een farce, heerst de angst dat dit een keerpunt is voor Irans politieke systeem. Zo bracht Hossein Mousavi, een kopstuk van de oppositie die al sinds 2011 onder huisarrest is geplaatst, vorige week een verklaring naar buiten waarin hij stelt dat door het grote aantal diskwalificaties de Islamitische Republiek de naam ‘republiek’ niet langer waardig is.

Hoewel de Raad van Hoeders volgens veel Iraniërs deze keer echt een grens is overgegaan in het uitsluiten van kandidaten, waren de parlementsverkiezingen van vorig jaar misschien al een voorbode van een nieuwe, repressievere tijd. Een groot deel van de gematigde en hervormingsgezinde parlementskandidaten werd toen door de Raad gediskwalificeerd, wat de hardliners hielp een meerderheid in het parlement te behalen.

Nu er twee verkiezingen op rij drastisch is ingegrepen om de uitslag duidelijk één kant op te sturen – nog meer dan voorheen – is de vraag of dit een ontwikkeling is die zich zal doorzetten. Veertig procent van de Iraanse kiezers stemde in ieder geval niet voor Raisi, de helft ging helemaal niet naar de stembus. Die groepen lijken er in ieder geval geen voorstander van te zijn.

Lees ook:

Het is verkiezingsdag in Iran, maar burgers vertrouwen de politiek niet meer. ‘Ze hebben het echt bont gemaakt’

Het is verkiezingsdag in Iran, maar de verwachting is dat het rustig blijft in de stembureaus. Veel Iraniërs hebben niet het idee dat er iets te kiezen valt, of zijn simpelweg bezig te overleven.

Ebrahim Raisi heeft duizenden politieke gevangenen laten executeren, en de kans is groot dat hij nu Irans nieuwe president wordt

Ebrahim Raisi is de gedoodverfde winnaar van de Iraanse presidentsverkiezingen. Maar de koploper staat ook bekend om zijn rol in een van de bloedigste periodes van het moderne Iran.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden