ReportageKlimaatverandering

Met netwerk van koelte-oases beschermt Bilbao zijn bevolking tegen hitte

Een vrouw geeft haar hond wat water bij een van de vele kranen die de stad heeft neergezet zodat er altijd fris drinkwater te vinden is. Beeld Eline van Nes
Een vrouw geeft haar hond wat water bij een van de vele kranen die de stad heeft neergezet zodat er altijd fris drinkwater te vinden is.Beeld Eline van Nes

De hittegolven van de laatste jaren zorgen ervoor dat Spaanse stadsbesturen steeds meer nadenken over hoe ze hun stad hittebestendig maken. In onder andere Barcelona en Bilbao zijn klimaatprojecten gaande, met een netwerk van koelte-oases.

Jurriaan van Eerten

Met iedere spuit van de fonteintjes klinkt het gegil van kinderen. Ze kunnen er alles mee: hun hand boven de straal houden, elkaar nat spuiten, er tegenaan hangen. Maar vooral: flink afkoelen door helemaal kletsnat te worden. En precies dat is op deze augustusdag waarop het kwik boven de dertig graden uitstijgt geen overbodige luxe.

We zijn hier dan ook bij een zogeheten refugio climático, een klimaattoevluchtsoord, zoals de stad Bilbao er deze zomer ruim honderd in kaart heeft gebracht. Het zijn plekken waar je op verschillende manieren koelte kan vinden op warme dagen – binnen in een bibliotheek waar de airco aanstaat, in de schaduw van de bomen van een park, of zoals hier, in de nevel van de fonteinen op het plein naast het wereldberoemde Guggenheim-museum. Deze kaarten worden op verschillende plekken van de stad en via internet aangeboden, zodat bewoners overal de koelte weten te vinden.

Hele dagen in een winkelcentrum

“Dit is een heerlijke plek ja”, zegt de 45-jarige Irantzu Larrea. Ze staat in de schaduw van een boom met een vriendin te kletsen, terwijl haar achtjarige dochter Lucía in het water van de fontein speelt. Zelf kent Larrea de kaart van de gemeente nog niet – die is immers pas deze zomer voor het eerst uitgebracht – maar het lijkt haar een logisch idee mensen de weg te wijzen naar de koelte. “Wij hebben zelf gelukkig een zwembad in ons appartementencomplex, waar we veel tijd doorbrachten tijdens de hittegolf vorige maand. Maar vrienden van ons, met jonge kinderen, hebben toen hele dagen in een winkelcentrum gezeten.”

Die hittegolf was is de week midden juli toen heel Spanje ongekende temperaturen zag en het hier in Bilbao rond de veertig graden was. Een uitzonderlijke hitte voor de Baskische stad, en het was voor het eerst sinds het begin van de metingen dat een dergelijke hitte zo lang aanhield in Baskenland. Dat leidde alleen in deze regio in het noorden van Spanje al tot tientallen ziekenhuisopnames en een kleine veertig natuurbranden.

De toenemende frequentie en duur van hittegolven baart verschillende steden in Spanje serieus zorgen. In Barcelona loopt al sinds 2019 een klimaatproject, waarbij in de stad oases van koelte worden aangelegd en in kaart worden gebracht. Ook steden als Sevilla, Málaga en Murcia hebben plannen voor een netwerk van refugios climáticos. Maar dat nota bene Bilbao in het regenachtige Baskenland de tweede stad van Spanje is om een dergelijk project uit te rollen, dat is toch opmerkelijk.

Het Albia Lorategia is een van de parken in de stad Bilbao waar je onder de bomen in de koele schaduw even bij kan komen van de hitte. Beeld Eline van Nes
Het Albia Lorategia is een van de parken in de stad Bilbao waar je onder de bomen in de koele schaduw even bij kan komen van de hitte.Beeld Eline van Nes

“Ja, we hebben de naam een grauw en guur klimaat te hebben hier in Baskenland”, zegt Álvaro Pérez lachend. In de glazen uitbouw van het gemeentehuis in het centrum van Bilbao, waar de airco aangenaam koel staat, wil dit 37-jarige gemeenteraadslid dat is belast met de agenda Transport en Duurzaamheid zeker even praten. “Maar dat er iets verandert, dat is intussen wel duidelijk. Normaal hadden we één hittegolf in het jaar, dit jaar hebben we er al vier gehad. En een week van rond de veertig graden zoals in juli, dat was ongekend in Bilbao.”

Kustplaatsen plots zonder drinkwater

Dat Baskenland niet ingericht is op dergelijke hitte, bleek in de eerste week van augustus. Plotseling zaten verschillende kustplaatsjes zonder drinkwater. Dit moest over zee met een tanker naar de gemeenten vervoerd worden, omdat anders de kranen simpelweg dicht moesten. Het zijn problemen die normaal alleen in het droge zuiden van Spanje voorkomen.

“Het is uit onderzoek bekend dat een mensenlichaam in tien minuten in de koelte kan herstellen van extreme hitte. Daarom is het belangrijk dat mensen de koelte soms opzoeken”, zo vertelt Pérez verder. “Met het in kaart brengen van deze toevluchtsoorden doen we in principe niets nieuws. De meeste plekken zijn bekend. Mensen zochten altijd al een park of een winkelcentrum op tijdens de heetste dagen. Het gaat erom dat we daar nu meer bekendheid aan geven, en die vervolgens uitbreiden.”

Dat laatste, dat moet bijvoorbeeld gebeuren met bomenaanplant waar de stad eerder uit enkel steen en cement bestond, om zo schaduwrijke plekken te creëren. De kaart is dan ook onderdeel van een groter plan van klimaatadaptatie voor Bilbao. Daaronder valt eveneens dat op meer plaatsen in de stad fonteinen en kraantjes worden geplaatst, zodat er altijd toegang is tot water. “Door de afgelopen jaren hebben we geleerd dat er een nieuwe realiteit is”, zegt Pérez. “Wat moeten we straks als een volgende hittegolf geen week duurt, maar een hele maand? Daar moeten we klaar voor zijn.”

Lees ook:

Gemeenten hebben nauwelijks beleid voor extreme hitte, een van de meest dodelijke klimaatrisico’s

Gemeenten hebben nog nauwelijks beleid ontwikkeld over hoe om te gaan met extreme hitte, een van de meest dodelijke klimaatrisico’s. Ze zijn niet verplicht daar plannen voor te hebben, maar het is volgens hitte-experts hard nodig.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden