Demonstranten in New York dragen de gezichten van de opperrechters mee bij hun protest tegen de uitgelekte concept uitspraak over abortus.

Hooggerechtshof

Met de abortusuitspraak laait de politieke discussie over het apolitieke Hooggerechtshof weer op

Demonstranten in New York dragen de gezichten van de opperrechters mee bij hun protest tegen de uitgelekte concept uitspraak over abortus.Beeld AFP

De uitgelekte concept-uitspraak over abortus zet de discussie over het gezag van het Hooggerechtshof in de Verenigde Staten op scherp.

Seije Slager

Er zullen veel wantrouwende blikken worden uitgewisseld binnen de muren van het Hooggerechtshof. Wie van het kleine clubje ingewijden lekte een kladversie van de controversiële abortusbeslissing naar de media? Was het een van de negen rechters, een van hun ruim dertig klerken of een van de enkele ambtenaren die ook toegang hebben? Een conservatief of een progressief, en met welk doel?

Maar wat het doel ook was, twee neveneffecten worden er zeker mee bereikt. Ten eerste dat het vertrouwen tussen de hoge rechters onderling, dat volgens berichten al tanende was, verder zal dalen. Ten tweede dat het vertrouwen van de Amerikaanse bevolking in het Hof, dat volgens opiniepeilingen ook tanende was, eveneens verder zal dalen.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Want lekken, dat is een politieke tactiek. Bij het Hof, dat geacht wordt op afstand van het dagelijkse politieke gewoel wetten aan de grondwet te toetsen, was dat eigenlijk nooit zo voorgekomen. Nu lijkt het ineens de logische bekroning van een ontwikkeling waarbij het Hof steeds meer in politiek vaarwater is gekomen.

Dat de Republikeinen het Hof als een politieke hoofdprijs zien, bleek wel uit de machinaties waarmee ze er een duidelijke conservatieve meerderheid installeerden. Mitch McConnell, de Republikeinse leider in de Senaat, blokkeerde in 2016 een benoeming van Obama, met een regel die hij uit zijn hoge hoed toverde: dat je in het laatste jaar van een presidentiële termijn nooit hoge rechters mag benoemen. Die regel vergat hij pardoes weer toen een paar maanden voor het einde van Trumps termijn weer een stoel vrij kwam, en McConnell diens kandidaat juist in razend tempo erdoor drukte.

Activistische geest

Sindsdien zitten in het Hof zes rechters van conservatieve signatuur tegenover drie liberale collega’s. En ze lijken bevangen door een activistische geest. Onlangs ontstond er nog ophef toen bleek dat de vrouw van Clarence Thomas, de rechtsbuiten van het Hof, de stafchef van Trump van juridische adviezen had voorzien om de verkiezingsuitslag te verwerpen, en dat Thomas vervolgens gewoon had meegestemd over een verkiezingszaak. De nogal krachtige bewoordingen waarin rechter Samuel Alito in de uitgelekte concept-uitspraak korte metten maakt met het recht op abortus, doen veel Democraten huiveren. Als dit precedent, dat al vijftig jaar stond, al niet heilig is, wat oordeelt dit Hof dan straks in zaken over wapenbezit of immigratie, die ook nog op de agenda staan?

De kloof tussen het Amerikaanse publiek en het Hof groeit intussen. De meeste Amerikanen blijven voorstander van een grondwettelijk gegarandeerd recht op abortus, en worden op andere terreinen progressiever. Nu is het natuurlijk niet de taak van het Hof om het volk te vertegenwoordigen, maar om de grondwet te interpreteren. Maar juist de zweem van politisering zorgt ervoor dat de bereidheid van het Amerikaanse volk om de beslissingen van het Hof als neutrale juridische besluiten te accepteren, rap afneemt. In 2019 zei nog 69 procent van de Amerikanen tegen onderzoeksbureau Pew dat ze een positieve indruk hadden van het Hof, begin dit jaar was dat afgenomen tot 54 procent.

Maximumtermijnen

Er zijn wel ideeën om het Hof zo te veranderen dat het wat minder gepolitiseerd zou raken, zoals maximumtermijnen voor rechters. Daar is onder het Amerikaanse publiek grote steun voor, maar politiek is er weinig draagvlak. Republikeinen willen nu hun gekoesterde meerderheid niet opgeven.

Dus blijft de echo van een vraag die de liberale rechter Sonia Sotomayor in december stelde, bij een hoorzitting over dit abortusarrest, steeds nadrukkelijker door de Amerikaanse politiek galmen. Zij zag de bui al hangen. “Overleeft deze institutie de stank die het in de perceptie van het publiek creëert als de grondwet en de uitleg daarvan simpelweg politieke daden zijn? Ik zie niet in hoe dat mogelijk is.”

Lees ook:

Wie krijgt het Hooggerechtshof terug in zijn hok?

In de Amerikaanse Senaat beginnen vandaag de hoorzittingen over de benoeming van Amy Coney Barrett, die de conservatieve meerderheid in het Amerikaanse Hooggerechtshof voor decennia kan bezegelen. En dat terwijl de bevolking als geheel juist progressiever wordt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden