Oeigoeren

Mensenrechtenchef VN echoot de lijn van Peking in bezoek over Oeigoeren

VN mensenrechtenchef Michelle Bachelet (L) tijdens een virtuele vergadering met de Chinese President Xi Jinping (R). Beeld REUTERS
VN mensenrechtenchef Michelle Bachelet (L) tijdens een virtuele vergadering met de Chinese President Xi Jinping (R).Beeld REUTERS

Een aantal aanbevelingen heeft Michelle Bachelet gedaan, aan het einde van haar zesdaagse bezoek aan de Chinese regio Xinjiang. Verder ging de VN-Hoge Commissaris voor de Mensenrechten niet in haar afsluitende persconferentie.

Redactie Trouw/ANP

Dat de rechten van de Oeigoerse bevolking in die regio geschonden wordt, is een bijkomend gevolg van anti-terrorismebeleid, meent Bachelet. “Zulke veiligheidsmaatregelen hebben een vreselijk impact op het dagelijks leven. We weten dat ze soms nodig zijn, maar we moeten wel zeker weten dat ze de mensenrechtenwetgeving niet overtreden.”

Bachelet echoot de lijn die Peking al jaren voert, namelijk dat de ruim één miljoen Oeigoeren die waren opgesloten in ‘heropvoedingskampen’ daar zaten omdat ze op de een of andere manier met islamitisch extremisme of separatisme te maken hadden. “De regering heeft me verzekerd dat dit VETC-programma inmiddels is afgelopen”, aldus Bachelet, refererend aan het programma van Vocational and Educational Training Centres. Ze bezocht onder andere een gevangenis en een voormalig heropvoedingskamp in de zuidelijke stad Kashgar.

Lofzang in Chinese kranten

Hoe de vernietiging van cultureel erfgoed, de getuigenissen van gedwongen sterilisatie en marteling, en de berichten over dwangarbeid in die uitleg passen, werd niet duidelijk in de drie kwartier durende persconferentie. Het bleef bij bij vaagheden en ze spendeerde kostbare minuten aan het beantwoorden van vragen van Chinese media over de wereldwijde toestand van mensenrechten, en over die in de Verenigde Staten in het bijzonder.

Mensenrechtenorganisaties vreesden dat Peking Bachelet zou inzetten om hun beleid wit te wassen. En inderdaad ging ze op de foto met buitenlandminister Wang Yi, die haar een boek cadeau gaf met president Xi Jinpings visie op mensenrechten. In Chinese kranten verscheen een lofzang die de hoge commissaris zou hebben gehouden over ‘de inspanningen en prestaties van China op het gebied van armoede en mensenrechten’. Haar organisatie haastte zich te verklaren dat ze het niet zo had gezegd.

In de virtuele ontmoeting die Bachelet met president Xi Jinping had, zou hij haar hebben verteld geen behoefte te hebben aan ‘lessen’ in mensenrechten. Xi houdt vol dat ieder land zijn eigen pad moet volgen, en dat er geen ‘utopie’ bestaat. Met haar bezoek heeft Bachelet een dialoog op gang gebracht, claimt ze. “We hebben nu de mogelijkheid om op het hoogste niveau te spreken over dingen als wetgeving en transparantie.”

Geen onderzoek

Het was het eerste bezoek van een Hoge Commissaris voor de mensenrechten aan China sinds 2005. Bachelet vroeg er al om sinds het najaar van 2018, toen Peking het zijn zogenaamde anti-terrorismecampagne toegaf. Maar de regering wilde haar alleen ontvangen als het een vriendschappelijk bezoek zou zijn, geen onderzoek naar de beschuldigingen van westerse mogendheden, want volgens de Chinezen zijn die louter door politiek ingegeven.

Voor het bezoek was er scepsis over de vrijheid die de Hoge Commissaris zou hebben in het spreken met relevante stemmen. Zelf zegt Bachelet dat de Chinese overheid haar en haar team vrij heeft gelaten in het opzetten van gesprekken, hoewel sommige gesprekken niet konden plaatsvinden ‘vanwege Covid-maatregelen’. Bachelet hoefde niet in quarantaine toen ze het land binnen kwam, en reisde dus in een bubbel, afgeschermd van de bevolking. Buiten China, voor haar komst, sprak ze al met Oeigoeren die geen contact konden krijgen met hun families in Xinjiang.

Genocide

Verschillende regeringen en parlementen, waaronder het Nederlandse, bestempelen de Chinese campagne in Xinjiang als een genocide. Politiedossiers waaruit een internationaal mediaconsortium afgelopen week publiceerde, bevestigen nog eens dat Oeigoeren van alle leeftijden voor de kleinste verdenking tot jarenlange celstraffen zijn veroordeeld. De dossiers lopen tot 2018. Het jaar erop liet Peking veel mensen vrij uit de heropvoedingskampen, maar berichten van na die tijd laten zien dat de Oeigoerse bevolking inmiddels is doortrokken van angst voor de Chinese autoriteiten.

Bachelet, wier termijn in september afloopt, kon geen duidelijkheid geven over haar rapport over China. Dat verslag had vorig najaar al moeten verschijnen, maar is - mogelijk onder druk van Peking- nog altijd niet gepubliceerd.

Lees ook:

Gehackte Chinese politiegegevens geven een gezicht aan de vervolging van Oeigoeren

Westerse media hebben duizenden foto’s en bestanden vrijgegeven die een indringend beeld geven van de vervolging van de Oeigoeren in het westen van China.

Kashgar leeft weer, maar Oeigoeren zijn na de ‘heropvoeding’ gebroken en bang

De Oeigoeren zijn heropgevoed. De Chinese ‘volksoorlog tegen terreur’ is een nieuwe fase in gegaan. Maar de angst verdwijnt niet zo makkelijk. Een reportage.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden