Oorlog in Oekraïne

Meer dan 260.000 Russische mannen op de vlucht na mobilisatie, chaos aan de grens

Reservisten worden verzameld in de Siberische stad Tara in de Omsk-regio. Tegelijkertijd vluchten veel mannen voor de mobilisatie die hen naar het front in Oekraïne dwingt.  Beeld Reuters
Reservisten worden verzameld in de Siberische stad Tara in de Omsk-regio. Tegelijkertijd vluchten veel mannen voor de mobilisatie die hen naar het front in Oekraïne dwingt.Beeld Reuters

Tienduizenden Russen ontvluchtten hun land sinds president Poetin afgelopen woensdag een gedeeltelijke mobilisatie afkondigde. Vooral aan de grens leidde het nieuws tot chaotische taferelen.

Jarron Kamphorst

De chaos en paniek houden in Rusland onverminderd aan, ook een kleine week na Poetins aankondiging van een gedeeltelijke mobilisatie. Tienduizenden mannen die zich onder de nieuwe regels moeten melden voor uitzending naar het front in Oekraïne, ontvluchtten sinds vorige week het land. Volgens de onafhankelijke Russische krant Novaja Gazeta ging het van woensdag tot zaterdagavond om ruim 261.000 mannen, zo meldde de publicatie op basis van een bron binnen het Kremlin, die gegevens uit een rapport van veiligheids- en douanedienst FSB citeerde.

De uittocht van jonge mannen werd onder meer aangezwengeld door een aantal nieuwe wetten die president Poetin afgelopen zaterdag bekrachtigde. De nieuwe regels introduceren onder meer jarenlange celstraffen voor oorlogsvergrijpen zoals desertie en vrijwillige overgave. Daarnaast staan begrippen als ‘mobilisatie’, ‘staat van beleg’ en ‘oorlogstijd’ nu officieel in het strafwetboek. Wie zich tijdens een periode van mobilisatie, zoals nu, schuldig maakt aan desertie, riskeert een celstraf van maximaal tien jaar, terwijl vrijwillige overgave tot maar liefst vijftien jaar achter de tralies kan leiden. Dienstweigeraars die hun plicht proberen te ontduiken, lopen het risico op drie jaar cel.

Kilometerslange files langs de grens

Voor duizenden mannen was het reden genoeg om hun thuisland te ontvluchten. Bovendien kreeg de exodus een extra impuls doordat hardnekkige geruchten de ronde deden over een aanstaande sluiting van de grenzen voor alle mannen die zich vanwege de gedeeltelijke mobilisatie bij het leger moeten melden. Volgens de doorgaans goed geïnformeerde nieuwssite Meduza zou die grenssluiting ingaan op het moment dat de schijnreferenda in de vier gedeeltelijk door Rusland bezette Oekraïense gebieden Cherson, Zaporizja, Donetsk en Loegansk zijn afgerond, aanstaande dinsdagavond.

Met name aan de grens met buurlanden waar Russen visumvrij naartoe kunnen reizen, leidden het nieuws en de geruchten de laatste dagen tot chaotische taferelen. Onder meer aan de grens met Mongolië, Kazachstan en Georgië vormden zich kilometerslange files. Bij de enige grensovergang tussen Rusland en Georgië stapten honderden Russische mannen zelfs hun auto uit om te voet of op een fiets verder te gaan en zo het verkeersinfarct te omzeilen. Vliegtickets naar andere bestemmingen zoals Armenië, Azerbeidzjan of de Centraal-Aziatische republieken gaan inmiddels voor honderden en soms duizenden euro’s per enkeltje, als ze überhaupt nog verkrijgbaar zijn.

Ondertussen ontstonden er dit weekend op verschillende plekken in het land demonstraties, net als afgelopen woensdag. Volgens de onafhankelijke mensenrechtenorganisatie OVD-Info werden bij die protesten afgelopen zaterdag alleen al meer dan 700 mensen opgepakt. Daarmee komt het totaal aan arrestanten sinds woensdag op ruim 2350.

Rekruteringskantoren onder vuur

Een andere veeg teken van de groeiende onrust was een incident dat zich voordeed in Irkoetsk, een regio op 5000 kilometer ten oosten van Moskou. Een medewerker op een van de militaire rekruteringskantoren werd door een man neergeschoten, waarna hij zwaargewond naar het ziekenhuis werd overgebracht. Elders in het land gingen de afgelopen dagen ten minste twintig rekruteringskantoren in vlammen op, zo meldde de Russische nieuwssite Mediazona, en in de westelijke stad Rjazan stak een man zichzelf in brand uit protest tegen het mobilisatiebesluit van het Kremlin.

Het Kremlin zelf lijkt zich vooralsnog van geen kwaad bewust. Hoewel zegsman Dmitri Peskov maandag erkende dat er fouten worden gemaakt tijdens de mobilisatie van reservisten, benadrukte hij dat er hard aan wordt gewerkt om die fouten recht te zetten. Ook stelde hij dat er nog geen besluit was genomen over de eventuele sluiting van de grenzen.

Lees ook:

Repressie is het enige wapen dat het Kremlin heeft om mobilisatie-onvrede te bestrijden

In diverse Russische steden kwam het woensdagavond tot kleinschalige protesten tegen de gedeeltelijke mobilisatie die Poetin afkondigde. De autoriteiten traden genadeloos op. Hoe nu verder?

Collectieve onrust na Poetins mobilisatie: ‘Het kan je broer, zoon of echtgenoot zijn’

Langzaam maar zeker worden in Rusland de gevolgen van de massale internationale sancties zichtbaar. Aflevering negen over de gevolgen van de oorlog en de strafmaatregelen op de gewone burger.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden