InterviewNice Leng’ete

Masai schaften de vrouwenbesnijdenis af dankzij Nice Leng’ete. ‘Ik wist één ding zeker: dit wil ik niet’

Nice Leng’ete, Keniaanse activiste tegen vrouwenbesnijdenis in Afrika en auteur van het boek ‘The Girls in the Fig Tree’.  Beeld Maartje Geels
Nice Leng’ete, Keniaanse activiste tegen vrouwenbesnijdenis in Afrika en auteur van het boek ‘The Girls in the Fig Tree’.Beeld Maartje Geels

De Keniase activiste Nice Leng’ete schreef The Girls in the Wild Fig Tree, een verhaal over haar strijd tegen genitale verminking. Ze wist zo’n 20.000 Masai-meisjes dit ritueel te besparen. Maar door de pandemie valt het zicht op hen weg.

Erik van Zwam

Het is 24 jaar geleden dat ze voor het eerst een besnijdenis meemaakte, maar die gebeurtenis staat nog altijd in het geheugen van Nice Leng’ete gegrift. Zes jaar was ze. “Om 4 uur ’s ochtends moest ik met mijn moeder mee naar een besnijdenisceremonie van Masai-meisjes uit mijn dorp Noomayianat in Kenia. Het was bedoeld als voorbereiding, want enkele jaren later zou ik dit zelf moeten ondergaan.”

Leng’ete was geschokt toen ze het ritueel zag dat in haar gemeenschap de overgang markeerde van meisje naar vrouw. “Meisjes van acht tot twaalf jaar zaten voor de deuropening van hun huis, met de vrouwen uit het dorp eromheen. Eén vrouw pakte zo’n meisje vast bij de schouders, een ander hield de benen uit elkaar. Een derde sneed, zonder verdoving, de clitoris en alles eromheen weg.” De mannen en de vader luisterden op afstand of het meisje het stil onderging, het teken dat ze de overgang naar vrouw-zijn goed had gedaan.

“Ik wist één ding zeker: dit wil ik niet”, zegt Leng’ete tijdens een gesprek in Nederland, waar ze onlangs was om over haar boek The Girls in the Wild Fig Tree te praten.

Ze voegde de daad bij het woord. Haar ouders overleden beiden toen ze acht was. Kort daarop plande een oom de besnijdenis van haar en haar iets oudere zus. De ochtend dat het moest gebeuren, vluchtten de zussen en verstopten ze zich in een grote vijgenboom, waar de titel van haar boek naar verwijst. Ze werden niet gevonden en liepen de volgende dag naar een tante tientallen kilometers verderop. Niet veel later werden ze teruggehaald naar hun dorp en herhaalden de gebeurtenissen zich: dit keer vluchtte Leng’ete alleen; haar zus schikte zich naar de traditie.

Vetrouwen winnen door heel veel te praten

Leng’ete bepleitte bij haar grootvader dat ze niet besneden hoeft te worden en naar school mag gaan. Hij luisterde en accepteerde haar wensen. Op een kostschool haalde ze haar diploma’s, later ontpopte ze zich tot de belangrijkste anti-besnijdenis-activist binnen haar gemeenschap – iemand die door heel veel praten uiteindelijk het vertrouwen weet te winnen van eerst vrouwen, en later ook dorpsoudsten en mannen.

Sinds 2014 is genitale verminking officieel beëindigd binnen de Masai-gemeenschap, drie jaar nadat Kenia het gebruik al bij wet verbood. In plaats van een besnijdenis markeren de Masai het overgangsritueel van meisje naar vrouw nu op een andere, geweldloze manier: met een training van een week, gevolgd door een afsluitende ceremonie. Met haar activisme, zo is de berekening, heeft Leng’ete inmiddels de verminking van 20.000 meisjes voorkomen. In 2018 werd ze door Time Magazine uitgeroepen tot een van de de honderd meest invloedrijke personen in de wereld.

Eén manier om de mannen binnen haar gemeenschap ervan te overtuigen dat besnijdenis en het daarop uithuwelijken van jonge meisjes niet juist is, was door ze te laten zien dat het economisch gezien een slecht idee is, vertelt Leng’ete. “Een tienermeisje is als ze trouwt een paar koeien waard, die haar vader dan krijgt. En koeien zijn bij de Masai het allerbelangrijkste, ze vertegenwoordigen rijkdom, welvaart en status. Maar ik ben, met al mijn opleidingen en een goede baan, heel veel meer koeien waard voor mijn vader, als die nog zou leven. Ik wil maar zeggen: een vrouw met scholing helpt het gezin, haar echtgenoot, economisch veel meer.”

Oude tradities blijken hardnekkig

Hoe duurzaam het succes is, moet blijken. Weliswaar is genitale verminking bij wet verboden en zijn er nu de alternatieve rituelen, maar oude tradities zijn hardnekkig. Met de covidpandemie en de lockdown zijn scholen in Kenia ruim een jaar dicht geweest en is het zicht op meisjes weggevallen. Leng’ete ziet oude praktijken weer ruimte krijgen en tienerzwangerschappen toenemen.

Op persoonlijk vlak zijn de zaken in ieder geval ten goede gekeerd, vertelt Leng’ete. Haar oudere zus trouwde meteen na haar besnijdenis als tienermeisje met een veel oudere man, die haar mishandelde en haar erg ongelukkig maakte. “Ik kon haar financieel bijstaan bij de scheiding. Nu wonen we samen, met haar kinderen, in een klein huisje dat ik heb gekocht in ons dorp.”

Lees ook:

Als dit zo doorgaat, worden in de komende tien jaar zo’n extra 2 miljoen meisjes besneden.

Genitale verminking van meisjes is een hardnekkig probleem in veel Afrikaanse landen. Het beetje vooruitgang dat is geboekt in de bestrijding ervan dreigt nu tenietgedaan te worden door corona.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden