Fabiana Pavel van bewonersplatform ‘Leven in Lissabon’ in haar wijk Bairro Alto.

ReportageLissabon

Maria Neves heeft geen huis, terwijl veel vakantiewoningen in Lissabon gewoon leeg staan: ‘Aan toeristen valt meer te verdienen’

Fabiana Pavel van bewonersplatform ‘Leven in Lissabon’ in haar wijk Bairro Alto.Beeld Alex Tieleman

Veel vakantiewoningen in Lissabon staan vanwege de coronacrisis leeg. De gemeente probeert een deel beschikbaar te stellen voor lage en middeninkomens. Tot nu toe zonder veel succes. 

“Als het buiten regent, regent het hier binnen ook”, legt de werkloze kunstenares Maria João Neves uit in haar huiskamer onder een plafond vol barsten, waar een treurig peertje uit bungelt. Sinds de oudere dame overleed met wie zij een mondelinge afspraak had over onderhuur van haar appartement in Lissabon, zit Neves in de problemen: de eigenaar wil haar weg hebben en voert de broodnodige reparaties niet uit.

Voor Neves kan dit in het ergste geval uitdraaien op een huisuitzetting en een gedwongen verhuizing richting de periferie van de stad. Voor veel Portugese hoofdstedelingen zijn de huizenprijzen in de centrumwijken onbetaalbaar geworden sinds vermogende buitenlanders, hotels en Airbnb-panden daar de afgelopen jaren massaal neerstreken.

Hoorn op de haak

Maar midden in de coronapandemie doet de gemeente nu een poging om een deel van deze vierkante meters weer beschikbaar te stellen aan midden- en lage inkomens. Zo kunnen verhuurders van vakantiewoningen hun pand voor minimaal vijf jaar verhuren aan de gemeente, die dat weer onderverhuurt aan burgers die een huis nodig hebben.

Met het plan ‘Renda Segura’ (zeker inkomen) kunnen eigenaren bovendien iets van de dramatische verliezen goedmaken, nu toeristen dit jaar vanwege corona massaal wegbleven. Maar vooralsnog is er weinig animo: van de 1000 huizen die de gemeente sinds mei zoekt, zijn er 284 gevonden, waarvan minder dan een derde ooit aan toeristen werd verhuurd.

Pedro Sales, woordvoerder van de burgemeester van Lissabon, gooit uiteindelijk de hoorn op de haak als hem vragen worden gesteld over Renda Segura. Tiago Mogas van Remax Prestige – een makelaar die bemiddelt tussen de gemeente en huiseigenaren – is spraakzamer: hij noemt de vangst ‘teleurstellend’ en vermoedt dat het plan niet goed gemarket is. Nu een coronavaccin in aantocht is, wachten volgens Mogas veel huiseigenaren liever tot de toeristen weer terugkeren, want daar valt meer aan te verdienen.

Giftige cocktail

Portugal zette tijdens de bankencrisis, toen het land op de afgrond van een faillissement balanceerde, alles op alles om buitenlandse investeerders en toeristen te trekken. De opkomst van vakantieverhuur als Airbnb in combinatie met liberalisering van de huurmarkt bleek een giftige cocktail voor gewone Portugezen die een woning zochten.

Maar Eduardo Miranda vindt juist dat de vakantieverhuur een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de heropleving van de vaak vervallen stadscentra, waar in de slechtste jaren een derde van de oude gebouwen leegstond. Als vertegenwoordiger van de vakantieverhuursector, die volgens hem in Lissabon vóór corona goed was voor onderdak voor de helft van de toeristen, zijn de 55.000 verhuurders geen grote graaiers, maar eerlijke ondernemers: voornamelijk families en kleine ondernemingen die meestal niet meer dan drie huizen verhuren. De Airbnb-koorts was volgens Miranda toch al aan het afkoelen door een vergunningenstelsel en een stop op Lissabons meest gewilde wijken. “Degenen die hun huis nu aan de gemeente verhuren, wilden toch al de bakens verzetten”, zegt hij.

Nauwelijks nog een supermarkt

Fabiana Pavel, een architect die publiceerde over gentrificatie en woordvoerder van bewonersplatform ‘Leven in Lissabon’, tempert de bijdrage van het toerisme aan de wederopstanding van de stadscentra. “Veel façades zijn hersteld, maar vanbinnen zijn oude gebouwen vaak met slecht materiaal verbouwd voor toeristen”, vertelt zij tijdens een wandeling door haar eigen buurt, de Bairro Alto, waar zij de gezinnen zag wegtrekken en er nauwelijks nog een supermarkt te vinden is voor de dagelijks boodschappen.

Pavel vindt dat de gemeente met de zoektocht naar duizend woningen niet erg ambitieus is. Bovendien vindt zij het niet kunnen dat er nu belastinggeld overgeheveld wordt naar ‘de veroorzakers’ van de gentrificatie van de Portugese hoofdstad. Het bewonersplatform wil liever dat de autoriteiten harder ingrijpen in de woningmarkt en dat er meer nieuwbouw en sociale woningen komen.

Voedselpakket

Vorig jaar juli keurde het Portugese parlement wetgeving goed die passende huisvesting voor burgers wil garanderen en gedwongen huisuitzettingen moet voorkomen. Ook wil de regering van premier António Costa het minimumloon – met 635 euro per maand het laagste in West-Europa – de komende jaren ophogen.

Maar voor kunstenares Maria João Neves blijft het ondertussen sappelen. Ze heeft al berekend dat zij niet in aanmerking komt voor een huis van Renda Segura, want haar inkomen is te laag, vertelt zij nadat ze bij de kerk een voedselpakket heeft opgehaald. Een paar jaar geleden kwam haar leven in een neerwaartse spiraal terecht: zij verloor haar vader en haar baan bij een callcenter en moet nu rondkomen van een uitkering.

“Hier wil ik wel wonen”, zegt Neves plotseling voor een leegstaand pand met een grote metalen deur en dichtgemetselde ramen om krakers buiten te houden. “Dit staat al jaren leeg. Ik heb de gemeente gevraagd of ik hier kan wonen, maar dat kan blijkbaar niet.” Het pand is bij Neves zo in haar hoofd gaan zitten dat zij nu een schilderij heeft gemaakt waarop het gesitueerd is pal naast haar eigen lekkende appartement.

Lees ook:

Reizen kan nauwelijks, toch explodeert Airbnb op de beurs

Reizen is lastig. Toch hebben beleggers veel vertrouwen in Airbnb. Bij zijn beursdebuut explodeerde de koers van het bedrijf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden