Delfstoffen

Mangaan is nodig voor elektrische auto's en windmolens, maar de winning ervan schaadt mens en milieu

In de woestijnregio van de Zuid-Afrikaanse Noordkaap leidt watervervuiling tot grote problemen voor lokale gemeenschappen, die op zoek moeten naar andere, schone waterreserves. Beeld ActionAid
In de woestijnregio van de Zuid-Afrikaanse Noordkaap leidt watervervuiling tot grote problemen voor lokale gemeenschappen, die op zoek moeten naar andere, schone waterreserves.Beeld ActionAid

De winning van het mineraal mangaan schaadt in Zuid-Afrika mens en milieu, aldus onderzoekers. Ze dringen aan op eerlijke mijnbouw. Zeker nu de vraag naar mangaan, een grondstof voor elektrische auto's en windmolens, snel groeit.

Onderzoekers zetten een nieuwe naam op hun lijst van grondstoffen die onmisbaar zijn bij de redding van het klimaat, maar waarvan de mijnbouwactiviteiten lokaal schadelijk verlopen. Mangaan, daar gaat het dit keer over in een studie die ActionAid en de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (Somo) woensdag publiceerden, nadat ze eerder mistanden bij de winning van silicium (voor zonnepanelen) kobalt en nikkel (voor accu’s) in Zuid-Amerika en Azië agendeerden. Bij mangaan is hun boodschap even alarmerend: in Zuid-Afrika, de grootste exporteur van mangaan ter wereld, leidt de winning tot milieuschade en sociaal onrecht.

Mangaan, een mineraal dat wordt gewonnen in een woestijnregio van de Noordkaap, is een belangrijke grondstof voor (de staalconstructie van) windturbines, voor groene stroombuffers en voor batterijen in stekkerauto’s. “Dat is allemaal nodig voor het halen van klimaatdoelen”, zegt Sophie Kwizera, onderzoeker van ActionAid. “Maar zorgelijk is de manier waarop die mijnbouw naar mangaan plaatsvindt, geconcentreerd binnen 425 vierkante kilometer in de Noordkaap van Zuid-Afrika.” De studie, waarvoor de Nederlandse onderzoekers samenwerkten met lokale collega’s die in Zuid-Afrika de mangaanmijnen en lokale gemeenschapen bezochten, wijst op verschillende misstanden.

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Mangaanmijnen vervuilen zowel de lucht als de lokale watervoorziening. In de woestijnregio leidt watervervuiling tot grote problemen voor lokale gemeenschappen, die op zoek moeten naar andere, schone waterreserves. “Die zijn schaars”, zegt Kwizera. Daarnaast treedt volgens Somo en ActionAid schade op aan huizen, als gevolg van ondergrondse explosies die mijnbouwbedrijven met dynamietstaven uitvoeren, om de delfstof los te wrikken uit de aardkorst. “Scheuren en verzakkingen zijn het gevolg”, zegt Kwizera. Bovendien blazen de explosieven ook schadelijke stoffen, waaronder asbest, de lucht in.

De onderzoekers van ActionAid en Somo pleiten voor milieucontroles en handhaving. Zij willen dat mijnbouwbedrijven in de mangaanregio netjes gaan werken en – in lijn met internationale afspraken – alleen een vergunning behouden als ze voldoende maatschappelijk verantwoord ondernemen, met oog voor lokale gemeenschappen en milieu.

Haast is geboden

Schonere en veilige mijnbouw in de mangaanregio is nodig, bepleiten Somo en ActionAid naar aanleiding van hun onderzoek. Haast is daarbij geboden, vinden ze, omdat de vraag naar mangaan naar verwachting explosief zal stijgen, samen met de vraag naar windturbines en elektrische auto's. Mangaan staat in de top-17 van grondstoffen waar de wereld naar hunkert, als gevolg van klimaatdoelen. Nederland zal in 2030 naar schatting 11.00 tot 23.000 ton mangaan nodig hebben voor de duurzame elektriciteitsprojecten en in 2050, als de klimaatdoelen van Parijs tot voltooiing moeten komen, vier keer zoveel.

Nederland, dat 70 procent van zijn mangaan uit Zuid-Afrika importeert, probeert daar zelf grip op te krijgen. Laat bedrijven zelf verantwoording afleggen over de mijnbouw die nodig was voor hun producten, behelst een plan dat voorligt in de Tweede Kamer. Tegelijk leert de ervaring dat controle op afstand moeilijk is en dat productieketens niet transparant zijn.

Lees ook:
‘Duurzame productie van windturbines is niet te controleren’

Nederlandse fabrikanten van windturbines letten niet op schade bij de winning van benodigde metalen, bleek uit eerder onderzoek van Somo en ActionAid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden