ProfielGeuzenpenning

Malgorzata Gersdorf, symbool van verzet tegen het afbreken van de Poolse rechtsstaat

Voorzitter van het Poolse Hooggerechtshof Malgorzata Gersdorf op 13 augustus 2018. Beeld REUTERS
Voorzitter van het Poolse Hooggerechtshof Malgorzata Gersdorf op 13 augustus 2018.Beeld REUTERS

De Poolse rechter Malgorzata Gersdorf krijgt zaterdag de Geuzenpenning, een Nederlandse prijs die wordt uitgereikt aan mensenrechtenactivisten. Ze is de bekendste van de rechters die zich verzetten tegen de groeiende greep van Poolse politici op de rechterlijke macht.

Malgorzata Gersdorf was in de wieg gelegd om rechter te worden. Haar vader was hoogleraar-jurist. Haar moeder werkte bij het Hooggerechtshof. En haar wiegje stond in 1952 in Zoliborz, het chique wijkje ten noorden van het centrum van Warschau. Twee huizenblokken verwijderd van de familie Kaczynski.

De tweelingbroers Kaczynski die de afgelopen decennia hun nationalistische stempel op de Poolse politiek drukten, speelden bij Malgorzata achter het huis. Zoals de meeste buurtkinderen, want daar was de grootste binnenplaats. Ze kenden elkaar, maar de tweelingbroers waren geen vriendjes van het drie jaar jongere meisje. Hun wegen kruisten opnieuw op de universiteit van Warschau, waar het drietal rechten studeerde. Met Lech Kaczynski kon ze – net als de meeste mensen – wel overweg. Met Jaroslaw minder.

Omfloerst dreigement

In 1981 promoveerde Gersdorf op arbeidsrecht en in de decennia daarna besteeg ze de treden van een juridische en wetenschappelijke carrière. Ze trouwde en kreeg een zoon. In 2000 hertrouwde ze met een jurist die een jaar later rechter van het Constitutionele Hof werd. In 2008 ontving Gersdorf haar benoeming tot rechter van het Hooggerechtshof uit handen van Lech Kaczynski, die ondertussen president van Polen was geworden.

Bij die gelegenheid zei president Kaczynski over de rechterlijke macht: “Deze macht is aan geen enkele externe controle onderhevig. Is dat goed, of slecht? Het is een bepaald model in de Europese cultuur waarover je volgens mij kunt discussiëren.” Een omfloerst dreigement, waar Gersdorf nog mee te maken zou krijgen.

In 2015 gaf de Poolse kiezer Jaroslaw – Lech leefde niet meer – een absolute meerderheid in het parlement. Onmiddellijk plaatste hij het Constitutionele Hof met juridische trucs onder partijcontrole. Andere onderdelen van de rechtsstaat volgden.

Vervroegd pensioen

In 2018 was het Hooggerechtshof aan de beurt, waar sinds 2014 Gersdorf voorzitter was. Opnieuw toverde Jaroslaw Kaczynski een wetje uit de hoge hoed; oudere rechters van het Hooggerechtshof moesten met vervroegd pensioen om plaats te maken voor nieuwe, door de politiek benoemde opvolgers.

Ook Gersdorf werd de deur gewezen, hoewel in de grondwet zwart op wit staat dat de voorzitter van het Hooggerechtshof een ambtstermijn van zes jaar heeft. Maar er was geen onafhankelijk Constitutioneel Hof meer om de rode kaart te trekken.

Misschien was Gersdorf liever iets anders geworden dan rechter, bloemist bijvoorbeeld, zoals ze ooit zelf suggereerde in een interview. Maar ja, noblesse oblige. Voor een rol in de politiek had ze zeker niet gekozen. De politiek kwam bij haar.

Witte rozen

De dag waarop ze volgens Kaczynski geen rechter meer was, verscheen ze toch – niet zonder vrees – bij de dienstingang van het glazen hooggerechtsgebouw. Duizenden applaudisserende mensen wachtten haar op met witte rozen, symbool van het protest tegen het afbreken van de Poolse rechtsstaat. Gersdorf bleef, tot in april 2020 haar ambtstermijn afliep. Sindsdien is ze met pensioen, maar ze blijft een symbool voor de strijd die Poolse rechters leveren tegen opdringerige politici.

Lees ook:

De Poolse rechter Gersdorf weigert op te stappen: ‘Maar de psychische druk is moeilijk uit te houden’

De Poolse president verordonneert haar te stoppen, omdat hij af wil van onafhankelijke rechters. Maar rechter Malgorzata Gersdorf laat zich niet wegsturen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden