Analyse Navo

Macron speelt met vuur in militair zwak Europa

Een tankbataljon in actie tijdens de Navo-oefening Iron Spear, vorige maand in Letland. Beeld EPA

De Navo is ‘hersendood’ en dus moet Europa haar eigen defensie regelen, meent president Macron. Heeft hij een punt?

Over één ding zijn Donald Trump en Emmanuel Macron het wel eens: Europa moet meer zelf doen aan de verdediging van het continent. Maar de Amerikaanse en de Franse president hebben ieder hun eigen redenen voor deze opvatting. Trump wil vooral geld besparen, Macron ziet een kans om de positie van Frankrijk te versterken binnen een Europees defensieverband.

Met zijn opmerking dat de Navo ‘hersendood’ is, heeft Macron de Europese bondgenoten alvast tegen de schenen geschopt. De Duitse bondskanselier Angela Merkel noemde zijn woorden ‘radicaal’, de Noorse secretaris-generaal van de Navo Jens Stoltenberg verzekerde dat het bondgenootschap nog altijd de hoeksteen is van de Europese veiligheid. Duidelijk is dat Macron een open zenuw heeft geraakt.

Macron heeft een punt: de Navo zit op dit moment in een lastige periode, omdat veruit de belangrijkste lidstaat wordt geleid door een president die openlijk het nut van het bondgenootschap betwijfelt. Ondertussen zegt die president – Trump – dat de Europese bondgenoten te weinig meebetalen aan de Navo. Vanuit Washington bezien zijn de Europese bondgenoten profiteurs.

Met wat meer historische afstand lijkt het ook logisch de Navo af te schrijven. De Sovjet-Unie, ooit de grote vijand van het bondgenootschap, bestaat allang niet meer. Rusland heeft niet meer de ambitie de wereld te domineren. Macron schurkt in het gewraakte interview in het Britse blad The Economist zelfs aan tegen Rusland, dat volgens hem wel degelijk een toekomst in Europa heeft.

Russisch pestgedrag

Moskou is dan ook een van de weinige plaatsen waar positief is gereageerd op Macrons uitlatingen. Een woordvoerder van president Vladimir Poetin sprak van ‘gouden woorden’, die de toestand van de Navo correct weergeven. Het handenwrijven in Moskou is in de rest van Europa bijna hoorbaar.

Juist deze lof moet Macron en iedereen die hem gelijk geeft aan het denken zetten. De annexatie van de Krim, de opgestookte onrust in Oost-Oekraïne en de inmenging via sociale media in verschillende verkiezingscampagnes laten zien dat Moskou er nog altijd op uit is de eigen positie in Europa te versterken en andere landen te destabiliseren. Europa heeft geen andere keuze dan zich te wapenen tegen het Russische pestgedrag.

En de Navo heeft de uitdaging van het nieuwe Rusland opgepakt. Door oefeningen in Oost-Europa en samenwerking met Oekraïne en neutrale landen als Zweden en Finland laat de organisatie zien dat het zich niet neerlegt bij een verdere uitbreiding van de Russische invloedssfeer. Het duidelijkst is dat te zien in de Baltische staten, zelf Navo-leden, waar de andere bondgenoten in kleine aantallen militairen gestationeerd hebben.

Riskante woorden

Want als Poetin een Oekraïens scenario wil uitproberen in Estland, Letland of Litouwen, krijgt hij te maken met de hele Navo. Althans, onder één voorwaarde: dat het bekende artikel 5, waarin de wederzijdse militaire hulp is vastgelegd, in de praktijk ook werkt. Juist over die solidariteit uitte Macron in het interview twijfel met de woorden ‘ik weet het niet’.

Ook al zei hij dat om de Europese bondgenoten te prikkelen tot actie, het zijn riskante woorden. Want wie artikel 5 ter discussie stelt, verzwakt het fundament onder het bondgenootschap. En dat terwijl de Europese initiatieven voor meer samenwerking op militair vlak, die traag op gang komen, nog weinig voorstellen vergeleken bij de slagkracht van de Navo.

De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Mike Pompeo vindt dat de Navo moet veranderen, omdat de organisatie anders overbodig wordt. “Als landen denken dat ze wel het veiligheidsvoordeel van de Navo kunnen krijgen zonder het juiste bedrag in te leggen, dan is er een kans dat de Navo overbodig wordt.”

Lees ook: 

Na 70 jaar brengen Rusland en China de Navo weer terug naar de kern

Het was destijds een uniek bondgenootschap, onder meer om Rusland af te schrikken. Bij de viering van het 70-jarig bestaan van de Navo, gaat het ook veel over ‘uitdager’ China.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden