Zimbabwe

Machtsstrijd tussen president en vicepresident in Zimbabwe naar hoogtepunt

De Zimbwaanse president Emmerson Mnangagwa (midden) inspecteert een militaire parade op de dag van zijn benoeming op 24 november 2017. Inmiddels vertrouwt hij het leger niet meer.Beeld AP Photo/Ben Curtis

De twee machtigste mannen van Zimbabwe, ooit bondgenoten, zitten elkaar steeds meer dwars.

Bij het afzetten van president Robert Mugabe in november 2017 waren het vier handen op één buik, de toenmalige vicepresident Emmerson Mnangagwa en de opperbevelhebber van het leger, Constantino Chiwenga. Maar die dagen van hartelijk lachen naar en met elkaar zijn allang vervlogen. 

Mnangagwa werd president en Chiwenga eiste zijn plaats op als vicepresident ten koste van een vertrouweling van Mnangagwa. Botsingen en beschuldigingen zijn er sindsdien volop tussen de twee, vorig week culminerend in een heftige confrontatie in het politbureau van de regerende partij Zanu-PF. 

Het zakenblad Zimbabwe Independent sprak met betrokkenen die bij de bijeenkomst van het politbureau aanwezig waren. De partijsecretaris en het hoofd van de inlichtingen- en veiligheidsdienst kwamen volgens die bronnen met de beschuldiging dat sommige partijleden betrokken waren bij een complot tegen president Mnangagwa. Het bewijs werd gevormd door een paar pamfletten van de oppositie tegen Mnangagwa, in het bezit van politbureaulid Cleveria Chizema. Voilà, daar moest Chiwenga wel achter zitten, was de suggestie. Hij zou een dolk in de rug van de president willen steken. Mnangagwa vond het bewijs van een complot ook overtuigend, zonder zijn vicepresident te noemen.

Applaus in het politbureau

Chiwenga zou, volgens bronnen van de Zimbabwe Independent, Mnangagwa gevraagd hebben de feiten helder op een rijtje krijgen. Chiwenga was zich er zeer van bewust dat bepaalde fracties in de partij probeerden hem te vervreemden van de president. Daarbij oogstte Chiwenga applaus in het politbureau, in aanwezigheid van Mnangagwa. 

Hiermee is de controverse tussen president en vicepresident bepaald niet opgelost. Deze gaat terug tot de staatsgreep tegen Mugabe. Het leger onder leiding van Chiwenga zette de toenmalige dictator af, terwijl Mnangagwa naar Zuid-Afrika was gevlucht. Mnangagwa keerde terug en werd in het zadel gehesen. Bij de presidentsverkiezingen, waar ernstige vermoedens van fraude waren, won Mnangagwa met een marginaal verschil van 0,8 procent van de oppositiekandidaat.

De twee mannen zouden rond die tijd hebben afgesproken dat Mnangagwa na een termijn als president, als hij tachtig is, met pensioen zou gaan. Chiwenga zou het stokje bij de presidentverkiezingen van 2023 overnemen als de kandidaat van Zanu-PF.

Chef lege dozen

Maar al snel kondigde Mnangagwa aan ook voor een tweede termijn te willen gaan als president, waarmee het conflict tussen de twee was geboren. ‘De Krokodil’, zoals Mnangagwa ook wordt genoemd, stripte al snel zijn vicepresident van belangrijke functies waarmee hij grip had op het leger en de veteranenorganisaties, die een belangrijke rol in het land spelen. Inhoudelijk werd Chiwenga zo gedegradeerd tot chef lege dozen.

Maar de oud-legerleider wordt op handen gedragen door de militairen, of hij nu bevoegdheden heeft of niet. Dus ontsloeg Mnangagwa de nieuwe legerleiding en generaals die in het kamp-Chiwenga zitten. Hij benoemde eigen vertrouwelingen, maar zeker is de president niet van de steun van het leger als het erop aankomt.

De andere machten in het land waar Mnangagwa op leunt zijn de regeringspartij Zanu-PF en de veiligheidsdienst, die hij controleert. Al zijn er wel breuken in Zanu-PF, een deel is op de hand van Chiwenga.

Geruchten over vergiftiging

En toen werd Chiwenga ook nog eens ernstig ziek. Maandenlang was hij uit roulatie. Operaties in Zuid-Afrika en China redden zijn leven. Zo kreeg hij een slokdarmoperatie omdat hij niet meer kon eten. Chiwenga woog in 2019 nog maar 50 kilo. De geruchten dat hij vergiftigd was staken al snel de kop op en komen uit het Chiwenga-kamp. De boosdoener zou uit de Mnangagwa-gelederen komen. Of de president er inderdaad mee te maken heeft, blijft in nevelen gehuld.

Deze hele geschiedenis heeft de relatie van de twee machtigste mannen, in een van de armste landen ter wereld met een brute geschiedenis van geweld tegen de eigen bevolking, in ruim twee jaar danig verslechterd.  Onduidelijk is of het excessieve geweld tegen demonstraties en tegen criticasters van het regime door deze machtsstrijd wordt aangejaagd. 

Intussen zit de economie in een desastreuze spiraal omlaag met een inflatie van meer dan 700 procent op jaarbasis en een exorbitante werkloosheid. De twee kemphanen lijken veel tijd aan hun onderlinge strijd kwijt te zijn, waardoor de situatie in Zimbabwe er niet beter op wordt. De vrees is dat presidentsverkiezingen in 2023 een katalysator worden voor een intensivering van de machtsstrijd tussen de president en zijn vicepresident.

Lees ook:

De steden van Zimbabwe lijken op spooksteden, sinds het leger de protesten smoort.

De president van Zimbabwe gebruikt de coronapandemie om tijdens de lockdown criticasters de mond te snoeren

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden