Zuid-Afrika

Machtsgreep witte conservatieven stort oppositiepartij Zuid-Afrika in crisis

Partijleider Mmusi Maimane kondigde woensdag zijn aftreden aan. Beeld AFP

Zuid-Afrika's oppositiepartij DA probeerde de laatste jaren niet alleen witte, maar ook zwarte kiezers te trekken. Met het vertrek van bijna alle zwarte partijkopstukken lijkt die hoop nu vervlogen.

De afscheidswoorden van de zwarte partijleider Mmusi Maimane over zijn van origine witte oppositiepartij Democratic Alliance (DA) waren bikkelhard. “De DA is niet de beste weg om het ideaal van een ‘Zuid-Afrika voor iedereen’ te verwezenlijken”, zei hij woensdagavond in de speech waarmee hij zijn aftreden aankondigde. Hij maakte gisteren op Twitter bovendien bekend het parlement te verlaten en zijn partijlidmaatschap op te zeggen.

Maimane was niet de enige die vertrok. Ook de witte ex-burgemeester van de stad Port Elizabeth, Athol Trollip, deed dat. En begin deze week kondigde de zwarte DA-burgemeester van Johannesburg al aan in november af te treden uit onvrede over de koers van de partij. Die burgemeester, Herman Mashaba, een selfmade miljonair die toch niet bepaald bekendstaat als de meest linkse politicus, foeterde: “Ik kan mij niet verzoenen met de groep partijleden die gelooft dat ras irrelevant is binnen de discussie over ongelijkheid en armoede in Zuid-Afrika.”

Witte minderheid

Aanleiding voor deze sneren van de twee bekendste zwarte DA-politici was de terugkeer in de partijtop van Helen Zille. Ooit was zij een journalist die kritisch schreef over het apartheidsregime. En in het nieuwe Zuid-Afrika werd zij een populaire burgemeester van Kaapstad. Als landelijk leider van de DA leek zij bovendien te begrijpen dat haar witte partij een meer gemixt karakter nodig had. De DA ontstond in 2000 uit een fusie tussen de witte liberale Democratic Party en de witte New National Party – de opvolger van de National Party die tijdens de apartheid het land had geregeerd. Als de DA in de publieke opinie een ‘witte partij’ bleef, zou zij nooit een serieuze bedreiging kunnen vormen voor regeringspartij ANC, zo was de redenatie. Witte Zuid-Afrikanen vormen een kleine minderheid in Zuid-Afrika.

Zille schoof in 2015 de jonge, zwarte, charismatische Maimane naar voren als haar opvolger. En niet alleen hem. Voor het burgemeesterschap van Pretoria kandideerde de DA de zwarte Solly Msimanga. Voor het burgemeesterschap van Johannesburg de zwarte Mashaba. In Kaapstad was Patricia de Lille, een ‘kleurling’ (mix van wit en zwart), intussen Zille al opgevolgd. In al die steden won de DA bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2016 stevig en leverde daarna de burgemeester.  Drie jaar later zijn al die DA-burgemeesters echter alweer opgestapt of weggestuurd. En Zille begon zich op sociale media steeds meer te roeren. Ze wierp zich plots op als woordvoerder van het witte conservatieve kamp binnen de partij. In haar meest bekritiseerde tweet riep ze zelfs op niet alleen naar de ‘negatieve kanten van de kolonisatie’ te kijken, maar ook eens het positieve daarvan te onderkennen, zoals de ontwikkeling van ‘een goede transportinfrastructuur’.

Vaagheid

Door haar terug te stemmen in de partijtop bekende de DA kleur. Rond de landelijke verkiezingen in mei dit jaar verloor de partij 400.000 stemmen: zowel witte kiezers op rechts als zwarte kiezers op links. Dat was het gevolg van ideologische vaagheid binnen de juist polariserende samenleving, zo luidde de kritiek.

Met de terugkeer van Zille greep de witte rechterkant de macht. Dat voorkomt in de toekomst veel ideologisch gebalanceer. Maar de zo verlangde stem van de zwarte middenklasse – en daarmee toekomstige electorale groei – lijkt de DA nu definitief te kunnen vergeten. 

Lees ook: 

ANC worstelt met xenofobisch karakter van geweld in Zuid-Afrika

Na de uitbraak van geweld tegen immigranten krijgt Zuid-Afrika stevige kritiek van onder meer Nigeria. Regeringspartij ANC weigerde aanvankelijk te spreken van xenofobie

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden