Braziliaanse verkiezingenAnalyse

Lula wint, maar Brazilië besturen wordt nog knap lastig

De ontlading van de Lula-aanhangers als de uitkomst bekend wordt. Beeld AFP
De ontlading van de Lula-aanhangers als de uitkomst bekend wordt.Beeld AFP

Het minieme verschil waarmee de linkse Lula de radicaal-rechtse Bolsonaro versloeg geeft al aan: het besturen van het verdeelde Brazilië wordt nog een flinke klus.

Seije Slager

Een ‘wederopstanding’ noemde Luiz Inácio da Silva zijn eigen verkiezingsoverwinning, in een toespraak op zondagavond. En in veel opzichten was het dat ook. Niet zo lang geleden zat Lula, zoals hij beter bekend staat, nog in de gevangenis vanwege corruptie. Die veroordeling is inmiddels ongedaan gemaakt, en nu mag de 77-jarige politicus aan zijn derde termijn als president van Brazilië beginnen, het land dat hij eerder tussen 2003 en 2010 leidde.

Maar misschien is ‘wederopkrabbeling’ wel een betere term. Want de man die, toen hij in 2010 afzwaaide, van 83 procent van zijn bevolking een positieve waardering kreeg, wist nu met slechts een miniem verschil van de zittende rechts-radicale president Jair Bolsonaro te winnen. Dit ondanks het feit dat de linkse Lula voor deze verkiezingen naar het centrum was getrokken, en een centrum-rechtse voormalige rivaal als running mate had gekozen, om een breed democratisch front te vormen tegen de polariserende politiek van Bolsonaro.

Miniem verschil

Dat front won het dus uiteindelijk, al moeten we nog even afwachten hoe Bolsonaro en zijn aanhangers hun verlies opnemen – die roept namelijk al tijden dat hij alleen kan verliezen door stembusfraude. Maar het minieme verschil waarmee Lula won – 50,9 tegen 49,1 procent – maakt duidelijk dat hij een door en door verdeeld land zal moeten leiden. Zo vijandig als veel Brazilianen staan tegenover de rechtse conflictpolitiek van Bolsonaro, zo vijandig staan veel andere Brazilianen tegenover de PT, de partij van Lula, die inmiddels symbool staat voor vriendjespolitiek.

Vergeleken met Lula’s eerste termijn zijn de conservatieve evangelische kerken een grotere machtsfactor geworden in Brazilië, net als de internationale rechts-radicale stroming waar Bolsonaro op meesurfte – die werd niet voor niets de ‘tropische Trump’ genoemd. Dat diens verkiezing vier jaar geleden geen eenmalig incident was, bleek al in september, in de eerste ronde van de verkiezingen, toen zijn aanhangers veel belangrijke gouverneurschappen en posities in het parlement in de wacht sleepten.

Het bolsonarismo blijft een belangrijke machtsfactor in Brazilië, waar Lula mee te maken zal krijgen als hij zijn agenda uit wil voeren. Nu moeten Braziliaanse presidenten altijd zaken doen met een versnipperd parlement, en Lula bewees in zijn eerdere termijnen dat hij goed is in dat onderhandelingsspel. Maar hij heeft deze keer wel minder te bieden, doordat de Braziliaanse economie een beetje in het slop geraakt is.

Hoge grondstoffenprijzen

Veel van zijn aanhangers herinneren zich Lula als de man die de Braziliaanse opmars tot economische wereldmacht overzag, en de nieuwe rijkdom bovendien slim gebruikte om miljoenen Brazilianen uit de armoede omhoog te tillen. Sociale programma's als bolsa família golden als internationaal voorbeeld van effectief armoedebeleid. Maar destijds kon exportland Brazilië profiteren van hoge grondstoffenprijzen, die inmiddels een stuk lager liggen.

Zo kan het zijn dat de ‘tropische Trump’ wordt opgevolgd door een ‘Braziliaanse Biden’. Ook Lula is immers een politieke oudgediende die van stal is gehaald omdat hij als enige een brede coalitie tegen een autoritaire rechtse leider kan verenigen, maar die het als president moeilijk zal krijgen om een eigen agenda uit te voeren, door de zeer smalle politieke marges waarbinnen hij moet opereren.

Het is bovendien nog een beetje onduidelijk wat Lula nu precies voor agenda wil gaan uitvoeren. Armoedebestrijding zal een belangrijke component zijn, en van het beschermen van het regenwoud zal hij zeker ook meer werk maken dan Bolsonaro, die het ontginnen daarvan actief toejuichte. Maar over de precieze details van zijn beleid hield hij zich in de campagne op de vlakte.

Nationale eenheid

Op zondagavond beperkte hij zich ook tot een boodschap van nationale eenheid, waarbij de wens misschien een beetje de vader van de gedacht was. “Ik zal voor 215 miljoen Brazilianen regeren, niet alleen voor de mensen die op mij hebben gestemd”, zei hij. “Er zijn geen twee Braziliës, we zijn een land, een volk, een grote natie”.

Lees ook

Lula wil terug om Brazilië weer gelukkig te maken

Luiz Inácio Lula da Silva is de grote kanshebber bij de presidentsverkiezingen in Brazilië aanstaande zondag. Hij heeft in zijn eerdere presidentsjaren veel voor de armen van Brazilië gedaan, maar de grote smet op zijn blazoen is corruptie.

Lula en Bolsonaro strijden in Brazilië om de evangelische stem, en zelfs de duivel wordt erbij gehaald

De Braziliaanse presidentskandidaten Lula en Bolsonaro proberen elkaar op religieus gebied vliegen af te vangen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden