ReportageDaklozen

Los Angeles probeert daklozen uit het straatbeeld te poetsen. ‘Waar moeten we dan heen?’

In de Amerikaanse stad Los Angeles worden steeds meer maatregelen getroffen om het leven op straat in te perken. Beeld AP
In de Amerikaanse stad Los Angeles worden steeds meer maatregelen getroffen om het leven op straat in te perken.Beeld AP

Los Angeles telt naar schatting 66.000 daklozen. Terwijl dat aantal groeit, maakt de stad het met nieuwe maatregelen steeds moeilijker op straat te overleven.

Mari Meyer

Theo Henderson leunt op zijn wandelstok in het hart van Little Tokyo, een levendige wijk in de Amerikaanse stad Los Angeles, en wijst naar een informatiebord over verordening 41.18. Deze maatregel stelt stadsdistricten in staat zittende, liggende en slapende daklozen te weren. Aan het kaartje op het bord te zien, geldt dat nu voor een flink deel van Little Tokyo.

“Hier aan de overkant van de straat woonde tot voor kort een kleine gemeenschap”, zegt Henderson, die dakloos is. “Ze deden niemand kwaad, maar de winkeleigenaren klaagden over overlast. De stad heeft 41.18 gebruikt om ze hier weg te krijgen.” Nu staat er een hek om het betegelde parkje, waar Henderson zelf ook een tijdje verbleef. Enkele overgebleven tentjes leunen koppig tegen het hekwerk aan.

Er staat een hek om een betegeld parkje in Los Angeles waar tot voor kort daklozen verbleven. Enkele tentjes houden stand. Beeld Mari Meyer
Er staat een hek om een betegeld parkje in Los Angeles waar tot voor kort daklozen verbleven. Enkele tentjes houden stand.Beeld Mari Meyer

Als gevolg van maatregel 41.18 mogen daklozen in Los Angeles zich niet meer binnen een straal van 150 meter bij onder meer parken, scholen en kinderdagverblijven ophouden. Ook viaducten, voorheen een plek waar mensen beschutting vonden, zijn verboden terrein als een district daartoe besluit.

In juni werd door de gemeenteraad tevens bepaald dat het repareren en verkopen van fietsen op de stoep niet meer mag; volgens voorstanders noodzakelijk tegen diefstal, volgens critici de zoveelste maatregel die daklozen dwarszit in een stad waar nauwelijks gefietst wordt.

Slapen in leegstaande gebouwen en in vuilnisbakken

Henderson raakte jaren geleden arbeidsongeschikt en verloor zijn baan als invaldocent Engels, vertelt hij even later in een Japans theecafé. Hij verloor daarna zijn huis en sliep eerst bij vrienden. Daarna volgden hotels, motels, de nachtopvang, en uiteindelijk de straat.

Inmiddels verblijft hij alweer een paar jaar in Little Tokyo. “Ik heb in leegstaande gebouwen geslapen, in vuilnisbakken, in het park. Eigenlijk overal, behalve langs de snelweg of in het riool. Niemand kiest daar vrijwillig voor. En nu zijn er steeds minder plekken waar we ons mogen ophouden. Waar moeten we dan heen?”

Theo Henderson verloor zijn baan als invaldocent Engels. Beeld Mari Meyer
Theo Henderson verloor zijn baan als invaldocent Engels.Beeld Mari Meyer

Het verhaal van Henderson is volgens hulporganisatie Inner City Law Center (ICLC) geen uitzondering. Er is vaak sprake van een ‘domino-effect’, aldus ICLC-beleidsadviseur Mahdi Manji. Mensen verliezen hun houvast stukje bij beetje, tot ze uiteindelijk op straat staan.

“Vervolgens moeten ze de hele stad door, naar hulp- en overheidsinstanties”, aldus Sarah Siraj, die als juridisch medewerker bij ICLC thuislozen bijstaat. “En als ze steeds gedwongen worden verplaatst, raken ze hun kleine beetje stabiliteit kwijt.” Zo wordt dakloos zijn een fulltimebaan.

Daklozen moeten afstand doen van hun bezittingen en huisdieren

Buiten slapen is officieel niet verboden in Los Angeles, vertelt Manji, sinds zes daklozen in 2006 de rechtszaak Jones versus The City of Los Angeles wonnen. “De stad gebruikt 41.18 om de Jones-uitspraak te omzeilen.”

Als een thuisloze wordt verdreven, moet de stad opvang aanbieden. Dat gebeurt niet altijd, aldus Siraj, bijvoorbeeld als tentenkampen worden ontruimd onder het mom van openbare hygiëne. Als er al tijdelijke opvang beschikbaar is, zijn daar vaak voorwaarden aan verbonden. Daklozen moeten bijvoorbeeld afstand doen van een deel van hun bezittingen, waaronder eventuele huisdieren. “Ze mogen geen bezoek ontvangen, er is vaak een avondklok. Ze ervaren dat als dusdanig beperkend, dat ze het aanbod afslaan.”

Ondertussen blijft het aantal daklozen stijgen. Een noodmaatregel tijdens de pandemie die voor huisvesting in leegstaande hotels zorgde, kwam ten einde. En binnenkort loopt ook het verbod op huisuitzettingen af, waardoor naar verwachting veel mensen op straat komen te staan. De gemiddelde huurprijs ligt hoger dan het minimumloon voor een fulltimebaan.

Racisme en vooroordelen jegens minderheden

De ongelijkheid die zo in de hand wordt gewerkt, ziet Henderson terug op straat. “Ik ben zwart. Wij vormen slechts 8 procent van de totale bevolking van LA, maar bijna 40 procent van de daklozenpopulatie. Dat is echt niet omdat we niet willen werken.” Henderson kan de criminalisering dan ook niet los zien van racisme en vooroordelen jegens minderheden. ICLC hielp vorig jaar 5329 mensen, van wie 79 procent van kleur was en 50 procent mindervalide.

De huidige maatregelen maken thuislozen op bepaalde plekken minder zichtbaar, aldus Manji, maar lossen niets op. “Dakloosheid is een huisvestingsprobleem. Er moet meer betaalbare en ondersteunende huisvesting komen.”

Hoewel burgemeester Eric Garcetti die heeft beloofd, is voor slechts 40 procent van alle daklozen opvang beschikbaar. Een ambitieus plan uit 2016 leverde nog maar 1200 betaalbare appartementen op. “Je moet het zo zien: voor iedere 10.000 mensen die worden opgevangen, komen er 20.000 op straat terecht”, zegt Manji.

Podcast over en voor daklozen

Buurten verzetten zich tegen opvang, omdat ze daklozen associëren met drugs en geweld. Ook Henderson kan daarover meepraten. “Ik ben mishandeld en weggejaagd. Mensen zijn voor meer huisvesting, tot die in hun eigen achtertuin wordt voorgesteld.”

Daarom maakt hij een podcast over en voor daklozen met informatie over regels en hulpverlening. Voor het eerst sinds lange tijd heeft hij dankzij steun van luisteraars tijdelijk onderdak in een krap, gedeeld appartement. “Niet iedereen is daar even stabiel, dus het is niet ideaal.” Hij weet nog niet hoe, maar Henderson hoopt ooit weer een echte eigen plek te hebben. “Met een eigen douche, waar alleen ik de deur achter me dicht trek.”

Lees ook:

Dakloos in een tentje bij Eindhoven: ‘Deze arbeidsmigranten kunnen nergens heen’

Nederland telt steeds meer dakloze arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa. Fotograaf Ton Toemen volgt een groep die in tenten slaapt in een Eindhovens bos. Vandaag dient een rechtszaak: de daklozen moeten daar weg van de gemeente. Maar waarheen?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden