ReportageOost-Oekraïne

Lokale verkiezingen Oekraïne: in separatistenbolwerk Slavjansk lonkt het pro-Russische blauw

Campagnetijd in Slavjansk, Oost-Oekraïne. Rechts: een folderaar voor een lokale partij.Beeld Pierre Crom

In voormalig separatistenbolwerk Slavjansk vreest men een overwinning van Ruslandgezinde kandidaten bij de lokale verkiezingen die zondag in Oekraïne worden gehouden. ‘Deze strijd mogen we niet verliezen’, aldus de kandidate van president Zelenski.

Even schuift Elvira Grybinjuk haar stapel verkiezingskrantjes aan de kant. “We willen vrede met Rusland”, zegt ze resoluut. “We hebben daar familie wonen. Die willen we net als vroeger kunnen bezoeken. Gewoon, dat we in de auto stappen en erheen rijden.”

In het Oost-Oekraïense Slavjansk staat veel op het spel tijdens de lokale verkiezingen van zondag. De stad ligt in de regio Donbas, niet ver van het frontgebied waar Rusland met hulp van lokale strijders een proxy-oorlog tegen Oekraïne voert. Hoewel Slavjansk in 2014 korte tijd een bolwerk was van pro-Russische milities, is de stad alweer jaren onder controle van Kiev. Desondanks lijkt een coalitie van Ruslandgezinde partijen aan het langste eind te trekken.

Oppositieplatform, de partij van Elvira Grybiniuk, is daar een van. De kandidaat voor het burgemeesterschap is een lokale fabrieksdirecteur. “Voorheen hadden we veel fabrieken. De afzetmarkt was in Rusland. Dat is nu allemaal kapot”, zegt Grybinjuk.

De enige kandidate die roet in het eten kan gooien van de Rusland­gezinden is Olga Altunina, vertegenwoordiger van Dienaar van het Volk. De partij van president Zelenski won vorig jaar overtuigend de par­lementsverkiezingen. Hoewel de tot politicus omgetoverde showbizz-man zijn relatieve populariteit niet lijkt te kunnen doortrekken in grote steden als Kiev, Charkov en Odessa, spant het erom in Slavjansk. Olga ­Altunina ziet de ‘blauwe coalitie’, ­ofwel de vier partijen die – adverterend met blauwe kleuren – een ‘pro-Russische’ campagne voeren, als ­gevaar. “Ze trekken kiezers door te praten over thema’s als oorlog, vrede en taalverschillen”, aldus Olga Altunina. “Lokale verkiezingen moeten gaan over zaken als wegen, verlichting en waterkwaliteit.”

 Spoken van de oorlog waren rond

Tijdens de campagne waren de spoken van de oorlog onherroepelijk rond. Onder de ‘blauwe’ kandidaten is ook Nelja Sjtepa, de vrouw die burgemeester was toen de separatisten in april 2014 in samenwerking met Russische gewapende milities de stad innamen. Aanvankelijk sprak ze haar steun uit voor de gewapende milities die met geweld het politiebureau bezetten, later werd ze juist door hen gevangengezet. Nadat het leger de stad heroverde, in de zomer van 2014, werd ze door de Oekraïense autoriteiten onder huisarrest geplaatst. De beschuldiging van toen, ‘het schenden van de territoriale ­integriteit van Oekraïne’, heeft ze ­altijd ontkend.

Hoewel Nelja Sjtepa desondanks de belangrijkste kanshebber is voor het burgemeesterschap in Slavjansk wil ze niet praten. “Ze heeft nare ervaringen met de media”, aldus haar woordvoerder. De vertegenwoordigers van haar campagne, die je aantreft in een buitenwijk, nemen Sjtepa niks kwalijk. “Er is zo veel tijd voorbijgegaan”, zegt Vitalia Vladimirovna, in het dagelijks leven artieste, die nu graag foldert namens de politica. “Zelfs de mannen ontvluchtten de stad. Hoe had een vrouw dit probleem moeten oplossen?”

Nelia Shtepa, de voormalige burgemeester van Slavansk en in 2014 afgezet door Russisch-gezinde troepen, doet weer mee aan de burgemeestersverkiezingen.Beeld pierre crom

Dat Nelja Sjtepa in haar campagne wel degelijk op lokale thema’s ­focust, bewijst een lijst met namen en telefoonnummers. “Hier schrijven de bewoners hun problemen op: een lekkend dak of een slechte weg. Elke avond belt ze de mensen persoonlijk op.”

Niet gekozen maar benoemd

Dat de bezorgdheid over de stem­busgang in Oost-Oekraïne groot is ­bewijst een maatregel in het frontgebied. Daar worden simpelweg geen verkiezingen georganiseerd. In Toretsk, een mijnstadje pal naast het front, dat door Oekraïne wordt gecontroleerd, is sprake van een ‘civiel-militaire administratie’. De bestuurders zijn niet gekozen maar benoemd door de regering in Kiev. “Dat is om praktische redenen”, zegt Aleksiy Katorenko, een oud-politieman, die in het stadje een petfles vult met water van een rondrijdende tankwagen. Verkiezingsthema’s zijn er genoeg, zegt hij, bijvoorbeeld het slechte drinkwater. Maar daaraan kunnen lokale politici weinig doen: het waterfilter-station, dat door beschietingen is beschadigd, ligt in het strijdgebied en kan dus niet worden gerepareerd. Een stembusgang in een frontstadje is daarom ‘zinloos’, vindt Katorenko. “Dat zou alleen maar leiden tot geruzie.”

“Het is niet eerlijk”, aldus Vitalia Vladimirovna, aanhanger van Nelja Sjtepa in Slavjansk. Door de maatregel zullen naar schatting honderdduizend mensen niet kunnen stemmen. De folderaar weet te melden dat er ook onder de anderhalf miljoen vluchtelingen uit de Donbas veel problemen zijn met stemmen. “Het oosten wordt achtergesteld”, vindt Vladimirovna.

Olga Altunina van de partij van president Zelenski erkent ronduit dat er in het frontgebied geen verkiezingen zijn uit angst voor een pro-Russische overwinning. “Waarom zouden we die regio weggeven?” zegt ze. Op de kritiek dat dat niet zo democratisch is, riposteert ze dat er tijd nodig is: “Zodra de situatie gekalmeerd is, kunnen de bewoners hun leven vergelijken met dat van de mensen in de bezette gebieden. Dan kunnen ze ook weer stemmen.”

Voor haar stad Slavjansk zijn goede banden met Kiev de enige garantie op investeerders, denkt Olga ­Altunina. “Als Slavjansk zich ten goede ontwikkelt straalt dat af op de hele regio. Deze strijd mogen we niet verliezen.”

Een beruchte stad

In april 2014 werd Slavjansk ­wereldwijd berucht nadat lokale separatisten onder aanvoering van Russische militieleiders gewapenderhand het stadhuis en het politiebureau bezetten. De milities voerden een schrik­bewind: pro-Oekraïense activisten, politici en journalisten werden gevangengezet; vier leden van een protestantse kerk werden gemarteld en vermoord.

Een van de militieleiders was de Rus Igor Girkin, die door het internationale Joint Investigation Team als verdachte wordt ­beschouwd voor de aanslag op vlucht MH17.

Slavjansk was in Russische ­handen tot 5 juli 2014, toen het Oekraïense leger de stad heroverde.

Lees ook:

Niet eerder was het zo lang stil aan het Oekraïense oostfront. Is er hoop op vrede?

Niet eerder was het zo lang zo stil aan het Oost-Oekraïense front. Maar de wapenstilstand, die het tot tevredenheid van president Zelenski al vanaf juli houdt, betekent nog lang geen vrede. ‘De onderlinge verschillen zijn toegenomen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden