ReportageWit-Rusland

Loekasjenko wint na gespannen verkiezingsdag Wit-Rusland: ‘De cijfers worden gewoon verzonnen’

De politie is massaal uitgerukt om de demonstranten uiteen te drijven.Beeld via REUTERS

Alexander Loekasjenko is volgens de officiële uitslagen de grote winnaar van de Wit-Russische presidentsverkiezing. Volgens de kiescommissie kreeg hij in de verkiezingen van zondag 80 procent van de stemmen. Aan deze mededeling ging een gespannen stembusgang vooraf. Stemmen mocht, maar verder was Minsk in lockdown.

De belangrijkste kandidaat van de oppositie, Svetlana Tichanovskaja, kreeg 9,9 procent. Het zou Loekasjenko’s zesde ambtstermijn worden. 

Zondagochtend is de oppositie al wakker geworden met een voor haar verpletterend cijfer. Het Kiescomité verklaart dat 42 procent van de Wit-Russen is komen opdagen bij de zogeheten ‘vroege verkiezingen’. Ofwel, een recordaantal stemmers zou gebruik hebben gemaakt van de mogelijkheid al vóór zondag te stemmen.

Wit armbandje

Op de Wit-Russische sociale media wordt schamper gereageerd. De officiële opkomstcijfers van de stembureaus zijn een veelvoud van die van waarnemende burgers. Het ‘vroegstemmen’ is volgens de oppositie de manier om de uitslag te beïnvloeden ten gunste van president Aleksander Loekasjenko.

Die regeert het land nu al 26 jaar met ijzeren hand. Aan de oproep van de oppositie, om daarom pas zondag te gaan stemmen, blijken veel mensen gehoor te geven. In de ochtend staan mensen in lange rijen voor de stembureaus. Velen dragen een wit armbandje, het symbool van de kiezers van oppositie-kandidate Svetlana Tichanovskaja.

Maar dan wordt het internet uitgeschakeld. Twitter, Facebook en de in oppositiekringen populaire chat-website Telegram zijn onbruikbaar geworden. Buiten blijkt de stad te zijn omgetoverd tot bastion. Hoewel het winkelcentrum, de kiosk en de koffiekraam nog functioneren moeten taxichauffeurs grote omwegen maken. Het centrum mag je uit, maar niet in, dus rijdt alle verkeer over de ringweg. Bij de toegangswegen tot de stad zijn wegversperringen opgeworpen, bemand door militairen.

Botsingen tussen politie en demonstranten

Op diverse plekken in Wit-Rusland is het zondagavond tot botsingen gekomen tussen de politie en demonstranten. Getuigen beschrijven chaotische taferelen in de hoofdstad Minsk, met schreeuwende demonstranten, toeterende auto’s en loeiende sirenes. Lees hier meer.

Bier op het schoolplein

Dat er flink gestemd wordt, is wel duidelijk. Zoals bij gymnasium nr. 31, in een buitenwijk van de stad, waar mensen af en aan lopen – die ijverig worden genoteerd door de burger-waarnemers die ook hier staan opgesteld, ondanks dat de afgelopen dagen tientallen van hen werden gearresteerd. Dat ook het regime kiezers wil trekken is duidelijk: hoewel het buiten nuttigen van alcohol normaliter strikt verboden is, vindt het bier gretig aftrek op het schoolplein. Twee in Wit-Russische klederdracht gehulde dames delen gul uit namens de plaatselijke broodfabriek.

Hoewel enkele kiezers huiverig zijn om te praten, zijn de mensen met de witte armbandjes daar wel toe bereid. Zoals Natalia Tsjeg, een vrouw van middelbare leeftijd. De gordijnen ontbraken voor haar stemhokje, vertelt ze, en op haar stembiljet was een pennestreepje gezet bij de naam van Loekasjenko. Ze wisselde haar stembiljet dus in voor een nieuwe. Ook stond haar dochter, die geëmigreerd is, nog op de kieslijst terwijl ze een paar dagen eerder speciaal naar het stembureau was gegaan om haar naam te laten schrappen. “Zo kan iemand anders namens haar stemmen”, zegt ze. “Ik dacht dat ik me nergens meer over zou verbazen, maar dit sloeg alles.”

Biljet gevouwen in v-teken, van victorie

Omdat het internet eruit ligt wordt iedereen overvallen door de hoosbui die volgt. Als het droog is, blijkt het lastig nog een taxi te krijgen. Bij het stembureau waar de president die ochtend stemde, staan een man en een vrouw een smartlap te zingen bij de ingang. “Tachtig procent van de kiezers heeft hier een wit armbandje om”, zegt burger-waarneemster Joelia Gorjatsjko opgewonden. “Ze vouwen hun biljet op in een v-teken, van victorie”.

Ook de door haar genoteerde opkomst staat haaks op de officiële, vertelt Gorjatsjko. Zo staan op de lijst van het stembureau 1800 kiezers, van wie er volgens haar tellingen tot vanmiddag 900 zijn op komen dagen. En dat terwijl het Kiescomité meldt dat 60 procent afgelopen week al zou hebben gestemd. “De cijfers van de uitslag worden straks gewoon verzonnen. Niemand zal de moeite nemen om te gaan tellen”, denkt ze. “Maar we hebben gedaan wat we konden.”

Lees ook:

Demonstreren tegen Loekasjenko is bijna onmogelijk en toch lukt het

De verkiezingsstrijd in Wit-Rusland wordt overal gevoerd: op straat, vanaf het spreekgestoelte van president Loekasjenko en rond de reeds geopende stembureau’s.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden