Wit-Rusland

Loekasjenko rest niets dan zich over te leveren aan de oosterbuur

De Witrussische president Loekasjenko. Beeld REUTERS
De Witrussische president Loekasjenko.Beeld REUTERS

Lange tijd schipperde Aleksandr Loekasjenko behendig tussen oost en west. Nu wekt zijn militaire bewind alleen nog enthousiasme bij de oosterbuur, Rusland.

Loekasjenko kan het wel schudden. Na de gedwongen landing van het RyanAir toestel in Minsk lijkt Europa voorgoed tabak te hebben van hem. We zijn “helemaal klaar” met het Wit-Russische regime, zoals premier Rutte het maandagavond uitdrukte na een EU-overleg. Zelfs economische sancties, waar de Westerse leiders nooit trek in hadden, liggen nu op tafel. Dat is de steun onder zijn bewind.

Daar staat voor de Wit-Russische dictator zijn ontmoeting met Poetin tegenover. Vrijdag treffen de twee kompanen elkaar voor de derde maal dit jaar in de Russische badplaats Sotsji. Terwijl Loekasjenko ruim een kwarteeuw handig wist te manoeuvreren tussen oost en west, rest hem nu niets anders dan zich over te leveren aan de oosterbuur. Integratie is niet zijn wens, wel die van Poetin; vorige maand sprak de Russische premier in Minsk over de oprichting van een gezamenlijke belastingdienst.

Niet veilig

Hoewel Rusland ontkent betrokken te zijn bij de landing van het RyanAir toestel, kan Loekasjenko rekenen op Russische deelname aan zijn repressie. Zo zijn opposanten in Rusland niet veilig. In april arresteerde de Moskouse politie twee Wit-Russische intellectuelen, die een moordaanslag zouden willen plegen op de dictator. Een van hen, Alexander Feduta, is Loekasjenko’s biograaf. Hij oefende vanuit buurland Oekraïne regelmatig kritiek uit op het regime, en zit nu vast in de KGB-gevangenis in Minsk.

Loekasjenko heeft Rusland dus nodig, maar de vraag is wat Rusland aan hem heeft. Zijn land staat er belabberd voor. Terwijl de Wit-Russische overheid een jaar of zeven terug vol enthousiasme een IT-park liet bouwen, waar tienduizenden programmeurs aan de slag gingen, ontvluchtte al dat talent de afgelopen maanden het land. De laatste startup-hub, waar de Centrale Bank actief bemoeienis mee had en zelfs in investeerde, sloot begin mei definitief de deuren. Door zijn aanpak van de corona-crisis vervreemde Loekasjenko dokters en onderwijzers van zich, en zelfs de fabrieksarbeiders keerden hem de rug toe – hoewel ze aan het werk moeten blijven, afhankelijk als zij zijn van de staat, die hun behuizing en gezondheidszorg organiseert.

Volledige steun

Binnenslands heeft Loekasjenko alleen nog volledige steun van de politie- en veiligheidsdiensten. Die beseffen hun lotsverbondenheid aan de dictator: zodra Wit-Rusland een democratie wordt, wacht hen een slechte toekomst. Stapje voor stapje slaagden zij er de afgelopen winter in de straatprotesten terug te dringen. Dit voorjaar spoorde de veiligheidsdienst, die in Wit-Rusland nog immer ‘KGB’ heet, met behulp van foto’s en videomateriaal iedereen op die ooit een demonstratie bijwoonde: hoge boetes en gevangenisstraf volgden. Begin deze maand liet Loekasjenko de website van het grootste onafhankelijke mediabolwerk, TUT.BY, sluiten. Afgelopen week kwam hij met een wet die zelfs het verslag van ongeautoriseerde bijeenkomsten strafbaar maakt.

Nu de EU zich definitief van hem heeft afgekeerd, zit ’ruilhandel’ er niet meer in voor de dictator. In 2016 werden de sancties van de EU jegens zijn regime nog afgebouwd, zodra hij de politieke gevangenen vrijliet. Zo’n deal lijkt sinds de arrestatie van Roman Protasevitsj niet meer mogelijk. Rusland heeft Loekasjenko economisch altijd in het zadel gehouden, door ruwe olie te leveren tegen een lage prijs, die vervolgens als benzine naar de EU wordt geëxporteerd. Ondanks de sancties lijkt Loekasjenko’s marktmechaniek in stand te blijven. Maar met een verouderde economie, ontdaan van talent, lijkt zijn geavanceerde systeem van repressie het enige waar Loekasjenko respect mee afdwingt bij zijn oosterbuur. Een welhaast militair bewind.

Lees ook:
Zorgen om Wit-Russische activist Protasevitsj; ‘Hij kan op dit moment worden gemarteld’

Volgens de laatste berichten ligt de gearresteerde Wit-Russische activist en fotograaf Roman Protasevitsj in kritieke toestand in het ziekenhuis. De oppositie hamert opnieuw op economische sancties tegen Loekasjenko’s regime.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden