Wit-Rusland

Loekasjenko heeft geen keuze voor zijn kwakkelende Wit-Rusland: hij moet samenwerken met Moskou

De Russische president Poetin (midden) en zijn Wit-Russische collega Loekasjenko (links) ontmoeten elkaar elke maand. Beeld Reuters

Rusland en Wit-Rusland zijn op weg naar een uniestaat. De twee voormalige Sovjetlanden zouden daartoe in december een akkoord presenteren. “De boodschap van Poetin is simpel: als je nog langer van ons geld wilt profiteren, dan integreer je.”

Al een jaar lang ontmoeten de Russische president Vladimir Poetin en zijn Wit-Russische collega Aleksandr Loekasjenko elkaar elke maand, beurtelings in Minsk en in Moskou. Dan laten de staatshoofden zichzelf uitvoerig filmen terwijl ze cadeaus uitwisselen en elkaar welwillend op de schouders slaan.

Nu lijkt de deal rondom de unie-staat rond. De Russische krant Kommersant kwam met de primeur dat de landen het eens zijn over vergaande economische integratie. Vanaf 2021 zou er een gemeenschappelijk belastingsysteem en buitenlandbeleid komen. Een jaar later moet de energiemarkt zijn geïntegreerd, schreef de krant maandag. Hoewel de woordvoerder van het Kremlin de status van het document als ‘voorlopig’ omschreef, bevestigde hij dat er nog dit jaar een programma ligt.

Het negen miljoen inwoners tellende Wit-Rusland, tevens buurland van de Europese Unie, maakt sinds 2010 al deel uit van een douane-unie met Rusland, Kazachstan en Armenië. President Poetin hamert nu op een nog nauwere band. Zijn tegenhanger Loekasjenko is niet blij met die ontwikkeling, denkt econoom Leonid Zajko, directeur van een ­onafhankelijke denktank in de hoofdstad Minsk. Maar die heeft geen keus. “Wit-Rusland is een kleine economie. We kunnen geen onafhankelijk beleid meer voeren”, zegt hij. Integratie met de EU is ook geen oplossing. “De Wit-Russen zijn nog lang niet klaar voor de harde competitie binnen Europa.”

Alleen de elite steunt de president nog

In de kwarteeuw dat hij aan de macht is, schippert Loekasjenko het liefst behendig tussen oost en west. Het plan voor een uniestaat tussen de twee landen, dat er sinds 1999 ligt, was dan ook slechts een papieren realiteit. Maar de afgelopen jaren draaide de economie van Wit-Rusland in de soep. Salarissen stijgen al jaren niet meer en jongeren trekken weg. Het ouderwetse landbouwsysteem, dat net als in de Sovjettijd ­bestaat uit collectieve boerderijen, kraakt in zijn voegen. Alleen de ­‘nomenklatoera’, de elite, steunt de president nog, zegt Zajko. “Zodra Loekasjenko de economie hervormt, is het afgelopen met hem.”

Beeld Trouw

De laatste jaren ligt de Wit-Russische economie aan het olieinfuus. Rusland transporteert ruwe olie ­onder de marktprijs naar het land. Daar wordt het geraffineerd en vervolgens als benzine naar de EU geëxporteerd. De belangrijkste klanten: Duitsland, Groot-Brittannië en ­Nederland. “Olie en gas zijn de drugs van Poetin, en wij zijn daaraan verslaafd ”, zegt Zajko. “Het standpunt van Poetin is simpel: als je nog langer van ons geld wilt profiteren, dan ­integreer je. Dan moet je onderdeel worden van ons systeem.”

In een gezamenlijke persconferentie, afgelopen februari, leek de Wit-Russische president dat in te zien. “We blijven niet eeuwig aan de macht. We moeten bedenken wat we onze kinderen nalaten”, zei Loekasjenko. President Poetin, naast hem, knikte instemmend. “Echt onafhankelijke landen bestaan niet meer in deze wereld”, sprak hij vergoelijkend. “Ook Rusland is dat niet”, riposteerde Loekasjenko fel. Hij had het duidelijk warm en depte voortdurend zijn voorhoofd met een zakdoek.

Loekasjenko heeft altijd gedroomd van een positie in het Kremlin

De constructie lijkt Poetin ook op een andere manier goed uit te komen. De Russische grondwet verbiedt hem namelijk na 2024 aan te blijven als president. Een nieuwe staatsstructuur zou een mogelijkheid creëren voor een nieuwe termijn. Volgens econoom Zajko is het niet ondenkbaar dat Poetin vervolgens Loekasjenko toestaat premier te worden van de uniestaat. Want hoewel de machtsverhoudingen nu heel anders liggen dan twee decennia terug, heeft “Loekasjenko altijd gedroomd van een positie in het Kremlin”, zegt hij.

De econoom denkt dat Wit-Rusland zich kan handhaven binnen zo’n uniestaat door zich specialiseren in hoogwaardige technologie, waarin het land al in de Sovjet-tijd sterk was. “Dan kunnen we profiteren van de grote economie van Rusland.”

Toch is het zeer de vraag wat de Wit-Russische bevolking van de toenadering vindt. Toen voormalig president Janoekovitsj van buurland Oekraïne eind 2013 voor Rusland leek te kiezen – dus tegen Europa – kwam de bevolking massaal in ­opstand. Loekasjenko, die geen vrije opiniepeilingen toelaat en alle oppositie onderdrukt, lijkt daarvoor ­beducht. “Wij kunnen morgen prima samen verder”, zei hij met een hoofdknik naar zijn buurman Poetin. “Maar bent u klaar voor eenheid?”, vroeg hij, zijn vinger richting de camera’s priemend.

Lees ook:
Wit-Rusland vreest de lange arm van Poetin

De Wit-Russische president Loekasjenko is woedend omdat Rusland de olieprijs heeft verhoogd. Hij vreest dat het een drukmiddel is om Wit-Rusland in te lijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden