Ljoebov Sobol nam half juli deel aan een manifestatie van onafhankelijke kandidaten voor de burgemeestersverkiezing in Moskou.

Profiel Ljoebov Sobol

Ljoebov Sobol is de rijzende ster van de Russische oppositie

Ljoebov Sobol nam half juli deel aan een manifestatie van onafhankelijke kandidaten voor de burgemeestersverkiezing in Moskou. Beeld Tass

Oppositiepolitica Ljoebov Sobol zal aanstaande zondag bij de gemeenteraadsverkiezingen in Moskou voornamelijk schitteren door afwezigheid. Net als tientallen andere onafhankelijke kandidaten sloten de autoriteiten haar vorige maand uit van deelname.

Het was een bizar beeld: Ljoebov Sobol werd op 25 juli het kantoor van de Moskouse kiescommissie uitgedragen – liggend op een divan. Het lukte de drie agenten net de sofa met daarop de 31-jarige activiste en oppositiepolitica de trap af te krijgen. Vanaf de bank filmde Sobol de merkwaardige beëindiging van haar protest, om de beelden vervolgens op sociale media te posten.

Even daarvoor had Sobol zichzelf in het kantoor verschanst om te demonstreren tegen de uitsluiting van onafhankelijke kandidaten bij de gemeenteraadsverkiezingen van aanstaande zondag in Moskou. Zoals vaker in Rusland was de reactie van de autoriteiten al even kafkaësk als de actie zelf. De kiescommissie liet weten dat het niet om Sobol zelf ging, maar om de sofa waarop ze lag. Die moest worden gereinigd vanwege luizen en ander ongedierte.

De reactie was onbedoeld ironisch. Sobol is al tijden een luis in de pels van het Kremlin. Ze is de belichaming van een nieuwe generatie politici, die bij gebrek aan aandacht van staatsmedia haar toevlucht neemt tot moderne media. Op Twitter ventileert Sobol aan de lopende band haar ongenoegen over de machthebbers aan het Rode Plein en met live video’s stelt ze haar publiek op de hoogte van het dagelijkse euvel, waarmee ze als oppositielid te maken heeft. En met succes. Haar boodschap krijgt bijval van een grote groep jonge, ontevreden Russen.

Onzichtbare helden

Bovendien wist Sobol zich in afwezigheid van oppositieleider Aleksej Navalni, die eind juli door de autoriteiten 30 dagen werd opgesloten voor de organisatie van ongeautoriseerde demonstraties, te ontpoppen tot het boegbeeld van de protesten in Moskou. Inmiddels geldt ze als een van de leiders van de protest­beweging, die de afgelopen weken tienduizenden mensen op de been bracht in de straten van de hoofdstad.

Het politiek-activistische palmares van Sobol liegt er dan ook niet om. In het voorjaar van 2011 ging de toen 24-jarige Moskouse na haar studie rechten aan de staatsuniversiteit van Moskou als advocate aan de slag bij Navalni’s anticorruptieorganisatie FBK. Met de door Navalni georganiseerde massademonstraties in december dat jaar viel Sobol direct met haar neus in de boter. Ze profileerde zich zodanig dat haar rol bij de protesten tegen fraude bij de parlementsverkiezingen haar een notering opleverde in de Russische editie van Forbes. Het zakenblad nam de Sobol op in de jaarlijst van invloed­rijke, maar ‘onzichtbare helden’.

Die titel deed Sobol eer aan door in de jaren sindsdien verschillende hoogwaardigheidsbekleders namens FBK het vuur aan de schenen te leggen. Zo bracht ze onder meer aan het licht dat tycoon Jevgeni Prigozjin er banden op nahield met het Kremlin. Later beschuldigde speciaal aanklager Robert Mueller de oligarch van inmenging in de Amerikaanse presidentsverkie­zingen. Ook in de uitzendingen van ‘Navalni Live’, een YouTube-programma met meer dan een miljoen abonnees, maakt Sobol gehakt van de ‘corrupte elite’.

“Als u de waarheid niet wilt horen, zet dan mijn microfoon uit”, sneerde ze met een priemende ­wijsvinger richting de katheder. Beeld EPA

Vechten tegen de bierkaai

Dat ze dit voorjaar aankondigde een gooi te willen doen naar een zetel in de Moskouse gemeenteraad, was kortom geen verrassing. Het werd een gevecht tegen de bierkaai. Op 7 augustus werd Sobol door de kiescommissie uitgesloten van deelname aan de lokale verkiezingen. De reden: de vereiste handtekeningen die ze had verzameld, zouden ongeldig zijn. Het is het beproefde recept om ongewenste kandidaten van ­Russische kieslijsten te weren.

De voorzittter van de kiescommissie motiveerde haar besluit met het verhaal dat Sobol en andere oppositiekandidaten zich het stem­hokje proberen in te ‘chanteren’ door te dreigen met straatprotesten. “U spuugt op alle democratische procedures en denkt dat u bij een speciale kaste hoort, die privileges voor zichzelf kan opeisen”, klonk het verwijt van de voorzitter tijdens de hoorzitting. Bespottelijke argumenten, volgens Sobol, die de kiescommissie ervan beschuldigde de verkiezingen te ­stelen. “Als u de waarheid niet wilt horen, zet dan mijn microfoon uit”, sneerde ze met een priemende ­wijsvinger richting de katheder.

Gepokt en gemazeld

Het was zeker niet de eerste keer dat Sobol een aanvaring had met de autoriteiten. Door haar activisme is ze inmiddels gepokt en gemazeld in de wereld van bedreigingen en persoonlijk onheil. Zo werd ze op 29 augustus aangevallen met een onbekende, vloeibare substantie en liet ze half augustus live op sociale media zien hoe de politie de deur van haar kantoor intrapte bij een inval. Maar Sobol weet van geen wijken. Zelfs toen haar man in november 2016 vlak voor hun huis in zijn been werd gestoken met een naald en zo werd vergiftigd, bleef ­Sobol onvermoeibaar doorgaan.

Het mag dan ook een klein wonder heten dat Sobol nog altijd op vrije voeten is. Naar eigen zeggen heeft dat te maken met de publieke opinie in het Westen, die haar eventuele arrestatie fel zou bekritiseren. Ook haar vijfjarige dochter zou een reden kunnen zijn dat ze de dans ontspringt. Maar het tij kan zomaar keren, zoals wel vaker in Rusland, en Kafka is nooit ver weg.

Lees ook:

Een sneeuwbaleffect: overal in Rusland steekt onrust de kop op

De tijd dat Russische burgers zich weinig tot niets van politiek aantrokken, lijkt voorbij. Van onderop komt er een protestbeweging op gang van ontevreden burgers die wordt gevoed door lokale problemen.

Politici, activisten, toevallige voorbijgangers: iedereen loopt risico in Moskou

Met je kind naar een demonstratie? Dan riskeer je uit de ouderlijke macht te worden ontzet. ‘Meneer de rechter, u staat voor de keuze tussen uw salaris en uw beroepseer.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden