Vervroegde verkiezingen

Linkse Deense regering struikelt over nertsenschandaal

De Deense premier Mette Frederiksen heeft woensdag nieuwe verkiezingen aangekondigd.  Beeld ANP / EPA
De Deense premier Mette Frederiksen heeft woensdag nieuwe verkiezingen aangekondigd.Beeld ANP / EPA

Premier Mette Frederiksen van Denemarken heeft woensdag vervroegde verkiezingen uitgeschreven. Haar regering kwam in de problemen door een schandaal over het massaal ruimen van nertsen tijdens de coronapandemie.

Anne Grietje Franssen

Deense dagbladlezers zullen woensdagochtend verbaasd hebben opgekeken van hun krant: in alle grote titels stond een paginagrote advertentie van de regerende sociaaldemocraten waarin ze refereerden aan de aanstaande parlementsverkiezingen — die op dat moment nog niet waren uitgeschreven. “De realiteit gaat over samenwerken”, las het bijschrift. “De verkiezingen gaan over wie die samenwerking waar kunnen maken.”

Woensdagmiddag volgde de beslissende boodschap vanuit de residentie van de premier in Marienborg, ten noorden van Kopenhagen: dit najaar, op 1 november, gaat de Deense bevolking vervroegd naar de stembus. “Denemarken is een fantastisch land, maar het zijn moeilijke tijden”, sprak premier Mette Frederiksen.

Voor het regeringshoofd was het amper een kwestie van keus. Frederiksen was door haar sociaalliberale gedoogpartner, Radikale Venstre, voor het blok gezet. Óf ze kondigde zelf nieuwe verkiezingen aan voor het begin van het parlementaire jaar donderdag, óf haar kabinet zou die dag middels een motie van wantrouwen ten val worden gebracht.

15 miljoen nertsen

Aanleiding voor het ultimatum was de conclusie van een onderzoek naar een schandaal dat zich eind 2020, te midden van de pandemie, had ontvouwd. Denemarken was ’s werelds grootste exporteur van nertsenbont totdat Frederiksens regering in november van dat jaar beval de hele nertsenpopulatie à circa 15 miljoen dieren te ruimen. Het besluit werd ingegeven door de angst dat een nieuwe variant van het coronavirus, die onder de pelsdieren in omloop was, een bedreiging vormde voor de effectiviteit van het (destijds) toekomstige vaccin.

Maar daags nadat het bevel tot ruiming was gegeven, bleek er geen wettelijke grondslag voor te zijn. Alleen in risicozones — gebieden binnen een bepaalde straal van de plek waar de coronamutatie was vastgesteld — had de regering nertsenboeren tot het decimeren van hun populatie mogen dwingen.

Miljardencompensatie

De episode werd een van de grootste schandalen in de moderne Deense politiek. Niet alleen had het landsbestuur een hele bedrijfstak de nek om gedraaid; de belastingbetaler had er bovendien grof voor betaald met een miljardencompensatie voor de sector. Een commissie die werd ingesteld om de kwestie te onderzoeken kwam dit jaar tot de slotsom dat uitspraken van Frederiksen over het ruimingsbevel ‘misleidend’ waren geweest.

“Als een meerderheid van het parlement om verkiezingen vraagt, kan de regering daar niet omheen”, verklaarde de premier. Wel noemde ze het moment ‘opmerkelijk’, gezien de internationale veiligheidssituatie. Opiniepeilingen doen vermoeden dat de verkiezingen een nek-aan-nekrace worden tussen het centrumlinkse rode en het rechtse blauwe blok, met 86 versus 85 zetels.

Lees ook:

In Scandinavië zijn minderheidskabinetten al jaren heel normaal

Zweden, Noorwegen en Denemarken hebben een traditie van minderheidsbestuur. Hoewel onderhandelen daarbij belangrijker wordt, hoeft het niet te leiden tot tandeloos bestuur.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden