AnalyseVerkiezingen

Links stevent af op een historische doorbraak in Colombia

Bodyguards beschermen Francia Márquez, Gustavo Petro’s kandidaat voor het vicepresidentschap, tijdens een campagnebijeenkomst in de Colombiaanse hoofdstad Bogotá. Beeld ANP / EPA
Bodyguards beschermen Francia Márquez, Gustavo Petro’s kandidaat voor het vicepresidentschap, tijdens een campagnebijeenkomst in de Colombiaanse hoofdstad Bogotá.Beeld ANP / EPA

Colombia koerst af op een politieke aardverschuiving. Het land heeft zijn traditionele angst voor links verloren.

Edwin Koopman

Kogelvrije vesten, geblindeerde auto’s en een bataljon aan bodyguards; het is de standaard entourage voor campagnebijeenkomsten van Gustavo Petro, ex-burgemeester van Bogotá, en in een ver verleden guerrillaleider. Dat laatste, in combinatie met zijn linkse plannen, bezorgt hem veel vijanden. Zeker omdat de 62-jarige econoom al maanden met een fors verschil leidt in de peilingen voor de presidentsverkiezingen van zondag; een regelrechte sensatie in Colombia, een land dat bekend staat als conservatief, maar ook levensgevaarlijk.

Petro’s agenda is uitgesproken links, al afficheert hij zich niet als socialist: “Colombia heeft geen socialisme nodig, maar democratie”. Hoog in het vaandel staat de energietransitie, het afbouwen van olie- en steenkoolwinning, cruciaal voor de Colombiaanse economie. Hij zet in op toerisme, een einde aan de drugsoorlog, belasting voor de rijken, importtarieven, een basisinkomen en inclusie van minderheden en vrouwen. Boegbeeld is zijn running mate Francia Márquez, een flamboyante Afro-Colombiaanse die alleen al met haar verschijning als zwarte vrouw voor Colombia en verre omstreken geschiedenis schrijft.

Petro’s voornaamste rivaal is de conservatieve Federico ‘Fico’ Gutiérrez. Deze ex-burgemeester van Medellín wil het beleid van de rechtse en betrekkelijk kleurloze president Ivan Duque – die wijselijk besloot niet mee te doen – voortzetten. Gutiérrez belooft een einde aan corruptie en onveiligheid, en waarschuwt voor een tweede Venezuela als de ‘radicale socialist’ Petro aan de macht komt.

Concurrentie van de bejaarde tycoon

Sinds enkele weken heeft Gutiérrez concurrentie van de bejaarde tycoon Rodolfo Hernández, een buitenstaander die moeilijk te plaatsen is op het klassieke politieke spectrum, maar razendsnel opkomt. Volgens peilingen kan Hernández in de tweede ronde half juni nog een geduchte tegenstander worden voor Petro.

Petro’s populariteit toont de behoefte aan verandering, vooral bij jonge kiezers, een kwart van het electoraat. Die willen een einde aan de corruptie, de ongelijkheid en rechtvaardigheid voor de armen die nu niet meedelen in de economische groei. De economische en politieke macht ligt al generaties bij enkele tientallen families, of zoals Petro het verwoordt: “Dit land is niet kapitalistisch, maar feodaal”. Hele dorpen zijn straffeloos met geweld van hun land gejaagd, om het vervolgens te beplanten met Afrikaanse palm of te verkopen aan multinationale mijnbouwbedrijven.

Omringd door lijfwachten met kogelvrije schilden spreekt presidentskandidaat Gustavo Petro zijn aanhangers toe in Medellín. Beeld AP
Omringd door lijfwachten met kogelvrije schilden spreekt presidentskandidaat Gustavo Petro zijn aanhangers toe in Medellín.Beeld AP

“De regering levert niet eens de meest fundamentele zaken voor de bevolking, zoals voedselzekerheid en veiligheid. Wie voor die rechten opkomt, wordt vermoord”, zegt Carlos Morales, een boerenleider in de noordoostelijke regio Antioquia telefonisch. De ondervoeding van kinderen neemt er schrikbarend toe, jaarlijks worden honderden activisten zoals Morales vermoord door bendes. Massale betogingen en stakingen tegen deze misstanden leidden vorig jaar tot tientallen doden door politiegeweld. Die onvrede krijgt nu een electorale kans. “Deze kandidaat staat voor alles waarvoor de bevolking al die jaren de straat opging”, zegt mensenrechtenactivist Gloria Orcué uit het door geweld geteisterde departement Cauca telefonisch.

Dat nu een uitgesproken linkse kandidaat kans maakt op de macht is uniek. Colombia kende eerder progressieve presidenten, maar die maakten altijd zelf deel uit van de elite en verdedigden de traditionele belangen. Echte hervormers kregen nauwelijks stemmen. “Links werd in Colombia altijd in verband gebracht met de guerrilla, gewapend verzet en dus met criminaliteit”, zegt de bekende journalist en analist Rodrigo Pardo vanuit Bogotá: “Dat is veranderd dankzij het vredesakkoord met de Farc.” In 2016 legde deze guerrillabeweging de wapens neer in ruil voor hervormingen en politieke deelname. Daarmee is de angst voor links verdwenen, zegt Pardo. “Een andere reden voor het succes is de enorme teleurstelling in de traditionele leiders.”

Een paar bittere pillen te slikken

Conservatief Colombia kreeg afgelopen maanden al een paar bittere pillen te slikken. Bij de parlementsverkiezingen in maart werd het Pacto Histórico, Petro’s coalitie van linkse partijen, de grootste fractie in de Senaat. Los daarvan oordeelde het hoogste hof in Colombia dat abortus en hulp bij zelfdoding niet langer strafbaar zijn. Als het land straks ook nog eens onder linkse leiding komt, is voor de zakenwereld, mijnbouwbedrijven en de oude politieke garde de nachtmerrie compleet.

Petro probeerde de angst voor ‘Venezolaanse toestanden’ nog weg te nemen door bij de notaris vast te leggen dat hij niemand gaat onteigenen. Maar dan nog blijft de vraag hoe hij straks zonder meerderheid in het parlement gaat optreden tegen de belangen van oliemaatschappijen, de politieke elite én de misdaadbendes, die niet alleen enorm zijn maar ook met elkaar verweven.

Het is geen toeval dat buiten de grote steden het geweld van drugsbendes en paramilitaire groepen de afgelopen weken exponentieel toenam. In dorpen wordt de bevolking geïntimideerd om hen zondag weg te houden bij de stembus. De beveiliging van Petro zelf is opgeschroefd. Colombia heeft ervaring met ongewenste presidentskandidaten: in de vorige eeuw zijn zes kandidaten en ex-kandidaten voor het presidentschap, die kwamen met een alternatieve agenda, vermoord.

Lees ook:

Het leger in Colombia kan de volksopstand hooguit sussen

Duizenden militairen moeten in Colombia de rust terugbrengen na recente protesten waarbij tientallen doden vielen. De coronacrisis heeft diepgewortelde problemen in het land blootgelegd.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden