Tijdens een persconferentie over de coronacrisis van Andrew, de gouverneur van New York, wordt president Trump afgebeeld met een denkbeeldig mondkapje.

CoronaVerenigde Staten

Links en rechts Amerika zien in de coronacijfers wat ze willen zien

Tijdens een persconferentie over de coronacrisis van Andrew, de gouverneur van New York, wordt president Trump afgebeeld met een denkbeeldig mondkapje.Beeld Photo News

Volgens president Trump hebben de VS het goed gedaan in de bestrijding van Covid-19, beter dan andere landen. Maar hoe vergelijk je de cijfers van verschillende landen? En wat zeggen die cijfers eigenlijk? In ieder geval niet dat het in Amerika de goede kant opgaat.

Dinsdag bezweek de verbale verdedigingslinie van Donald Trump. Duizend doden door Covid-19 werden er die dag gemeld. Het totale aantal Amerikaanse slachtoffers door de pandemie had de 140.000 overschreden. En het is volgens de rekenaars van de University of Washington op weg naar 224.000 op 1 november, twee dagen voor de presidentsverkiezingen.

Maandenlang noemde de Amerikaanse president de uitbraken van de ziekte ‘nagloeiende as’ van een brand die bedwongen was. En hij riep het land dringend op het openbare leven weer van het slot te halen. “Bevrijd Michigan!”, twitterde hij in april.

Afgelopen zondag, toen in staten als Florida, Texas en Arizona de ziekenhuizen vol begonnen te raken, sprak hij wat voorzichtiger over ‘nagloeiende as en vlammen’. En dinsdag, tijdens zijn eerste persconferentie over het onderwerp in drie maanden kwam het hoge woord eruit: “We hebben gloeiende as, en branden, en we hebben grote branden”.

Maar voor Amerikanen die zich daar ongerust over maken is er één troost: een beter land om in brand te hebben staan is er niet. Trump: “Als je naar de Amerikaanse tv kijkt, zou je denken dat de VS de enige waren die leden onder het Chinese virus. Wel, de hele wereld lijdt er enorm onder, en doet dat al een hele tijd. En wij hebben het beter gedaan dan de meesten.”

‘We doen het helemaal niet goed’

Daar moet Ron Fricker om lachen. “We doen het helemaal niet goed”, zegt de statisticus van de universiteit Virginia Tech. “Nergens in de data kun je vinden dat de VS een voorbeeld zouden moeten zijn voor andere landen, behalve als voorbeeld van hoe het niet moet.”

Om zijn gelijk te bewijzen, wijst Trump in elk interview en in elke toespraak op de sterftecijfers. Verwarrend voor de Amerikanen is dat er meer dan één soort sterftecijfer is, en dat hij niet altijd even duidelijk is over wat hij bedoelt. Er zijn er twee die veel gebruikt worden. En ze hebben één ding gemeen: ze laten niet zien dat de VS superieur zijn.

Dodental

Het getal dat de media elke dag rapporteren is het dodental, het totale aantal overleden Amerikanen van wie Covid-19 als doodsoorzaak is vastgelegd. Dat waren er gisteren iets meer dan 142.000. Wil je dat vergelijken met andere landen, dan moet natuurlijk gecorrigeerd worden naar het inwonertal. Dan krijg je het ‘sterftecijfer’, het aantal doden per 100.000 inwoners.

In dat opzicht doen de VS het tot op heden niet geweldig. In een lijst die wordt bijgehouden door de Johns Hopkins Universiteit in Baltimore stonden ze, als je afziet van een paar heel kleine landen als San Marino en Andorra, op nummer acht met 43,4 doden per 100.000. Dat is dus minder goed dan 154 van de 162 landen die coronadoden gerapporteerd hebben.

Nu is het mogelijk dat sommige daarvan hun statistiek niet op orde hebben, en in de lijst eigenlijk boven de VS horen. Maar daar staat tegenover dat van twee landen die het slechter lijken te doen dan de VS – Groot-Brittannië en België – het dodencijfer vooral hoog is doordat ze ook overledenen meetellen die aan Covid-19 lijken te zijn overleden, maar nooit getest werden.

Beeld Sander Soewargana

Infectiesterfte

Het aantal doden per 100.000 wordt ook beïnvloed door de bevolking die door de pandemie wordt getroffen. Bij honderd besmettingsgevallen zullen in een jongere of gezondere bevolking minder slachtoffers vallen. Dat percentage is de ‘infectiesterfte’. Die is interessant voor epidemiologen die willen voorspellen hoeveel slachtoffers in totaal zullen vallen.

Maar net zo min als het sterftecijfer geeft de infectiesterfte de VS een reden om op te scheppen. En dan nog, zegt Justin Silverman, statisticus aan de Pennsylvania State University, “Niemand zou over wat dan ook moeten opscheppen. In elk land zijn enorm veel levens verloren gegaan, wat heb je aan opschepperij?”

Medisch gesproken niets, maar politiek gesproken wel. Naast een vergelijking met het buitenland, hoe onterecht ook, wijst Trump er ook op dat de infectiesterfte nu stukken lager is dan in het begin van de pandemie. “We hebben veel over de ziekte geleerd”, zei hij maandag. “De dokters hebben veel geleerd, niet alleen hoe ze beademingsapparatuur moesten inzetten, maar veel andere dingen ook.”

Kampioen

Maar een kampioen op dat gebied zijn de VS ook niet. En dan nog, zegt Silverman, de infectiesterfte wordt ook beïnvloed door de logistiek rond een pandemie. “Toen New York in het begin overweldigd werd, was een beperkt aantal tests beschikbaar. Alleen de ziekste mensen werden getest, en dat maakt je infectiesterfte hoger. Dus veranderingen in dat getal in de gaten houden, is niet zo heel nuttig.”

Welk getal moeten beleidsmakers dan wel in de gaten houden? Toch maar het algemene sterftecijfer, zegt Silverman, en dan vooral de dagelijkse ontwikkeling daarin. Hetzelfde geldt voor het aantal nieuwe besmettingsgevallen dat uit de tests rolt. Want de ontwikkeling daarin voorspelt hoe het een aantal weken daarna gaat met het aantal doden. Toen de besmettingscijfers in het zuiden van de VS begonnen op te lopen, verdedigden diverse gouverneurs hun soepele regels in hun staat door erop te wijzen dat de dodencijfers niet stegen. Maar dat konden ze maar beperkte tijd volhouden.

Fricker: “Wetenschappers wisten het, en de laatste weken is het aangetoond: natúúrlijk gaat het sterftegetal dan omhoog. Het duurt gewoon even. Misschien zagen we met die toespraak van Trump de regering erkennen dat ze zich hier niet uit kunnen praten, dat ze het echt moeten doen met de wetenschap van een pandemie. Ik hoop het dat zo is, want tot die tijd zullen we het niet goed doen.”

Geen onfeilbare bakens

Tegelijkertijd geven hij en Silverman toe dat de besmettings- en sterftecijfers ook geen onfeilbare bakens zijn. Er zijn onbekende factoren. Gaat het om besmettingen in de algemene bevolking of in geconcentreerde groepen kwetsbare personen, zoals in verpleeghuizen of gevangenissen? Worden vooral jongeren of ouderen besmet, en blijft dat zo? Welk effect heeft het testen van steeds meer mensen, waarbij de drempel dus steeds lager komt te liggen? Houdt de bevolking zich aan de adviezen of instructies?

Beeld Sander Soewargana

Silverman: “Overal in de wereld probeert iedereen de beste beslissingen te nemen, maar ze vliegen blind. Het zou enorm helpen als we willekeurige steekproeven uit de bevolking zouden testen. Maar dat zie ik niet gebeuren.”

Hoeveel nog onbekend is over de aanwezigheid van Covid-19 onder de bevolking, bleek uit onderzoek dat Silverman zelf in juni publiceerde. Hij turfde in een database van ziektemeldingen het aantal mensen dat zich in maart meldde met griepachtige klachten, en trok daar het aantal mensen af dat werkelijk griep bleek te hebben. Zijn conclusie: in die maand waren er tachtig maal meer Covid-19 besmettingen dan uit tests was gebleken.

Het onderzoek kreeg veel aandacht, en de reacties kwamen niet alleen uit de wetenschap. Silverman: “Het werd gepolitiseerd. Links zei: zie je wel, het is allemaal nog veel erger. Rechts zei: zie je wel, er waren veel meer mensen besmet die vervolgens niet doodgingen. We hadden er veel werk aan om het roer recht te houden, zorgen dat we correct geciteerd werden. Sindsdien let ik zo min mogelijk op de politieke discussie, voor mijn eigen geestelijke gezondheid.”

Ook Fricker noemt politisering van de pandemie een basisfout die de VS gemaakt hebben. “Dat heeft ons niet geholpen, en ik denk dat we dat nu beseffen. Hopelijk draaien we het terug en volgen we het voorbeeld van Europa. Want dat heeft het heel goed gedaan, en delen van Azië hebben het uitstekend gedaan. Ik hoop dat we die weg nu ook kunnen inslaan.”

Lees ook:

Trump geeft toe: van het virus zijn we nog even niet af

De VS krijgen met het coronavirus nog heel wat te stellen. Die boodschap, door epidemiologen al maanden verkondigd, klonk dinsdagmiddag uit onverwachte hoek: president Donald Trump zelf gaf het eindelijk toe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden