Opvang

Libanon wil vluchtelingen uitzetten naar Syrië: ‘Syriërs in Libanon zijn enorm bezorgd, en terecht’

Syrische kinderen voetballen bij hun tenten in een vluchtelingenkamp in de plaats  Bar Elias in de Libanese Bekaa-vallei. Beeld AP
Syrische kinderen voetballen bij hun tenten in een vluchtelingenkamp in de plaats Bar Elias in de Libanese Bekaa-vallei.Beeld AP

Libanon is van plan Syrische vluchtelingen te deporteren naar hun vaderland. Maar veel Syriërs hebben weinig vertrouwen in veiligheidsgaranties van president Assad.

Freek Dijkstra

Tijdens de burgeroorlog in Syrië nam Libanon bijna 1,5 miljoen vluchtelingen op; ongeveer evenveel als de hele Europese Unie, en dat in een land ter grootte van Vlaanderen. En het land huisvestte toen al veel vluchtelingen, bijvoorbeeld 750.000 mensen uit Palestina. Alle vluchtelingen tezamen maken ongeveer een kwart van de populatie van Libanon uit.

Een gastvrije benadering. Maar inmiddels klinkt in Libanon ook een heel ander geluid. “Dat de Syriërs niet terugkeren naar hun thuisland terwijl de oorlog daar voorbij is, is totaal onacceptabel”, aldus minister voor vluchtelingenzaken Issam Sharaf el-Din. Zijn ministerie kondigde begin juli aan per maand 15.000 Syriërs te willen uitzetten naar hun thuisland. Voor de 15.000 die aan de beurt zijn worden hulpvoorzieningen stopgezet, omdat die volgens de minister ‘jammer genoeg’ een prikkel zijn voor de Syriërs om te blijven.

De huidige Libanese behandeling van vluchtelingen komt grotendeels voort uit de economische malaise in het land; Libanon verkeert in een diepe economische crisis. In 2020 kromp de economie met maar liefst 21,4 procent, in 2021 nogmaals met 10,5 procent. De Wereldbank noemt het een van de ergste economische crises van de afgelopen 150 jaar. Veel gezinnen hebben moeite om hun huis en eten te betalen. En net als elders gebruiken politici vluchtelingen als zondebok voor de economische problemen.

Assad: generaal pardon voor politieke tegenstanders

Misschien dat de Libanese overheid daarom de Syrische president Assad iets te graag geloofde toen hij liet weten dat zijn land inmiddels een veilige terugkeer van vluchtelingen kon garanderen. Wie Assads lijstje met beloften leest, krijgt haast het idee dat de regering in Damascus wordt geleid door een ngo.

Zo zouden er voor terugkeerders instanties zijn waar ze gelijk een identiteitsbewijs kunnen krijgen, zijn er niet alleen sociale voorzieningen maar ook tijdelijke huisvesting en bovenal: een generaal pardon voor dienstplichtweigeraars en politieke tegenstanders die toezeggen geen politieke acties te voeren.

Maar veel Syrische vluchtelingen in Libanon geloven weinig van Assads toezeggingen. En pressiegroep Human Rights Watch (HRW) deelt hun scepsis. Eerder deze maand publiceerde HRW een rapport waarin weinig overblijft van de rooskleurige beloftes. Onderzoeker Nadia Hardman interviewde meerdere Syriërs die waren teruggekeerd en hoorde verhalen van mensen die waren vastgehouden en geïntimideerd, of soms zelfs gemarteld door de overheid.

‘De overheid vist met een extreem wijd net naar mogelijke tegenstanders’

“Toezeggingen van regimes die mensenrechten schenden, dat slaat nergens op”, zegt Hardman. “Syriërs in Libanon zijn enorm bezorgd, en terecht. De overheid vist met een extreem wijd net naar mogelijke tegenstanders van het regime, iedereen zou erin vast kunnen komen te zitten. Je weet gewoon niet wat je te wachten staat als je terugkomt.”

Ook Turkije heeft plannen om vluchtelingen over de grens te zetten. Net als Libanon kampt Turkije met grote economische problemen: onlangs steeg de inflatie daar tot boven de 70 procent. En in Turkije groeit eveneens weerstand tegen de drie miljoen Syriërs die het land huisvest; geregeld met geweld tot gevolg.

De Turkse regering wil de vluchtelingen huisvesten in de strook van Syrië die het Turkse leger sinds 2019 bezet. Tegelijkertijd heeft president Erdogan de afgelopen maanden meermaals driftig op de oorlogstrom geslagen. Hij wil het Turkse leger verder Syrië insturen om daar de Koerdische PKK te bevechten.

Door de grimmige vooruitzichten in hun thuisland overwegen Syriërs in Libanon en Turkije om verder te reizen richting Europa. Maar volgens Hardman zullen velen dat pas echt doen als Libanon en Turkije tot actie overgaan.

Gedwongen huizen af te breken

“In zowel Libanon als Turkije worden vluchtelingen gediscrimineerd en is het beleid er inmiddels op gericht om de Syriërs weg te pesten. Zo werd een groep Syriërs in Libanon onlangs gedwongen om hun huizen af te breken, omdat stenen huizen een té permanente vorm van huisvesting zouden zijn. Ze zijn dus wel wat gewend en hopen dat de plannen van Libanon loze dreigementen zijn. Ook de gevaren van de route over zee en het feit dat velen geen paspoort hebben spelen mee; doorreizen is heel erg moeilijk.”

Als deportaties daadwerkelijk plaatsvinden, verwacht Hardman dat Syriërs door zullen trekken naar Europa. “De EU zal moeten bijspringen, maar ik betwijfel of die dat voldoende zal doen. We hebben onlangs met de Oekraïense vluchtelingen gezien hoe het gaat als Europa toegewijd een vluchtelingenprobleem op zich neemt; dan gaat het soepel en effectief. Maar ik ben bang dat het weer een stuk moeilijker wordt als de vluchtelingen niet meer wit zijn, maar bruin of zwart.”

Lees ook:

Turkije wil af van zijn Syrische vluchtelingen, maar niet iedereen is overtuigd

Te midden van groeiende spanning over immigratie kondigt president Erdogan een plan aan voor de repatriëring van Syrische vluchtelingen. Maar niet iedereen is overtuigd. ‘Erdogan, stop met deze verhalen.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden