Lucilene Leão krijgt in het park Botafogo in Rio de Janeiro hulp bij rekenen van vrijwilliger Carlos Drummond.

Reportage Brazilië

Leren lezen en rekenen, dankzij gratis bijles op de pleintjes van Rio de Janeiro

Lucilene Leão krijgt in het park Botafogo in Rio de Janeiro hulp bij rekenen van vrijwilliger Carlos Drummond. Beeld Wies Ubags

Een team van 45 vrijwilligers strijkt neer in de parken van Rio de Janeiro om gratis bijles te geven aan stadsgenoten. Een welkom initiatief in Brazilië, waar met name het openbaar onderwijs van slechte kwaliteit is.

Geconcentreerd zitten ze over een schrift met vermenigvuldigingen gebogen. “Ik heb het fout gedaan”, mompelt Lucilene Leão (35) ontmoedigd tegen haar rekenleraar Carlos Drummond (74). “Je hebt alleen wat vergissinkjes gemaakt”, bromt hij goedmoedig. 573 x 21 is een van de vermenigvuldigingen waar het mis is gegaan. Leão gumt de uitkomst weg en Drummond legt geduldig uit hoe ze het juiste eindresultaat kan krijgen. Hij haalt de tafels erbij om haar aan te moedigen die uit haar hoofd te leren. “Je hoeft maar de helft te onthouden, want 3 x 5 = 15, maar 5 x 3 is ook 15.”

Drummond maakt deel uit van een team van 45 vrijwilligers in Rio de Janeiro die op vier pleinen in de stad gratis les geven aan iedereen die dat maar nodig heeft: mensen die niet kunnen lezen of schrijven of laaggeletterd zijn, mensen die niet kunnen rekenen, maar ook universiteitsstudenten die bijles nodig hebben. Drummond is gepensioneerd ingenieur en wiskundige. “Veel mensen hier hebben wel hun school afgemaakt, maar kunnen niet schrijven of rekenen. Het is een gebrek aan basisonderwijs. In Brazilië blijven leerlingen niet zitten, iedereen gaat over, en dus krijg je in de klas steeds meer leerlingen die achter lopen. Vooral met rekenen, een vak waar je stap voor stap dingen leert, krijg je dan problemen. Als je niet behoorlijk kunt optellen of vermenigvuldigen, blijf je steken.”

Initiatiefnemer

De kracht van de lessen op het plein is dat de mensen komen om te leren, vindt Drummond. Het is niet zoals vroeger op school een verplichting. Hij wijst op een kleine man aan het belendende tafeltje: “Hij komt zo vaak als zijn werk het toelaat, twee, drie keer per week.”

Dit langgerekte plein ligt in de wijk Botafogo in een welvarend deel van Rio de Janeiro, half verscholen achter de Rua General Polidoro. Er staan wat bomen en als je verder doorloopt, stuit je op een paar stenen tafeltjes omgeven door vier stenen zitjes.

Daar begon initiatiefnemer Silvério Morón (64) op 12 maart 2018 met iets waarvan hij nog geen idee had hoe het zou uitpakken. Hij ging aan een van de tafeltjes zitten, en legde een bordje met een tekst erop: “Ik los problemen in wiskunde en natuurkunde op. Gratis.” Morón is een gemoedelijke man met een vrijwel constante glimlach op zijn gezicht. “Die twaalfde maart was op een maandag. Elke ochtend ging ik er zitten. Pas vrijdag kwam er iemand naar me toe die hulp nodig had, een student.”

‘Adopteer een leerling’

Een voorbijgangster zag het tafereel, maakte er een foto van en zette die op Facebook. “Het werd meer dan 50.000 keer gedeeld”, glundert Morón. Zo werd de docent in één klap bekend. Zijn project dat hij ‘Adopteer een leerling’ heeft gedoopt heeft al meer dan 300 leerlingen verder geholpen, zo zegt hij. “Inmiddels geven we les op vier pleinen en wat mij betreft breiden we nog verder uit over de hele stad. Iedereen die iets kan en dat graag wil onderwijzen, kan meedoen.”

Morón is van oorsprong elektrotechnisch ingenieur, maar ging vanaf 2003 ook bijlessen geven aan studenten. Dat werd een halve weektaak. “Ik kwam er toen pas achter dat lesgeven mijn passie is.” De ochtenden houdt hij nu vrij en besteedt hij aan het lesgeven op de pleinen.

Verspilling

“De grootste verspilling die je je kunt voorstellen is de verspilling van kennis”, is zijn stellige overtuiging. De individuele aandacht maakt dat leerlingen grote vooruitgang kunnen boeken, zoals Josefa da Silva, een verlegen 61-jarige vrouw met rood gestifte lippen die zich over haar schroom heen zette en nu leert lezen en schrijven om zich beter staande te houden in het dagelijkse leven: “Een formulier invullen bij de dokter. Ik hoef niet meer om hulp te vragen.” 

“Ik wil de overheid niet de schuld geven, ik wil alleen maar helpen met een oplossing”, zegt Silvério Morón. “Maar hoe kun je van een slecht betaalde docent voor overvolle klassen in niet onderhouden scholen verwachten dat hij goed onderwijs geeft? Als je hier iets aan wilt doen, verhoog je om te beginnen het salaris van de docenten.”

Analfabetisme in Brazilië

Het Braziliaanse bureau voor de statistiek IBGE maakte eind 2018 bekend dat van elke tien jongeren van negentien jaar er vier hun middelbare school niet hebben afgemaakt. Brazilië telt volgens cijfers van het IBGE uit mei 2018 6,8 procent analfabeten onder de bevolking van 15 jaar en ouder. Dat is een lichte daling ten opzichte van 2017, maar het terugdringen van dit probleem gaat volgens de onderwijskundigen te langzaam.

Lees ook:

De linkse docent mag in Brazilië aan de schandpaal

Leerlingen mogen hun linkse leraren ontmaskeren door ze te filmen, vindt de nieuwe Braziliaanse president. Een wetsvoorstel verbiedt leraren ook om het nog over homoseksualiteit te hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden