Coup

Leger zet regering van Soedan af, tienduizenden burgers gaan de straat op. ‘Het volk is sterker’

Een demonstrant in Soedan protesteert met de nationale vlag in de hoofdstad Khartoem tegen de staatsgreep door het leger.  Beeld EPA
Een demonstrant in Soedan protesteert met de nationale vlag in de hoofdstad Khartoem tegen de staatsgreep door het leger.Beeld EPA

Vele tienduizenden Soedanese demonstranten vulden weer de straten van de hoofdstad Khartoem. Ruim twee jaar geleden gebeurde dat om dictator Al-Bashir af te zetten, maandag keerden ze zich tegen de coup door het leger.

De minister-president is gearresteerd en de Soevereine Raad, die toezicht houdt op het kabinet, is opgeheven. Legerleider Abdel-Fattah al-Burhan maakte dit aan het begin van de middag bekend. Hij kondigde de noodtoestand af.

Al-Burhan verklaarde dat de verkiezingen eind volgend jaar zullen doorgaan. De legertop wil een regering met technocraten vormen om de democratische hervormingen te realiseren en de problemen in het land aan te pakken. Maar aan die bedoelingen wordt getwijfeld.

Pro-democratie-protest vandaag in Khartoem. Beeld AP
Pro-democratie-protest vandaag in Khartoem.Beeld AP

Demonstranten roepen: ‘Het volk is sterker!’

Inmiddels zijn de straten van de hoofdstad Khartoem volgelopen met vele tienduizenden demonstranten, evenals in de tweelingstad aan de overkant van de Nijl, Omdurman. In de steden hebben het leger en de gevreesde Rapid Support Force (RSF) strategische posities ingenomen.

Demonstranten werpen barricades op en steken autobanden over de breedte van wegen in brand. Militairen schieten met traangasgranaten en kogels op demonstranten om hen uiteen te drijven. De demonstranten roepen: ‘Het volk is sterker, sterker’. Inmiddels zijn de eerste gewonden in ziekenhuizen aangekomen met kogelwonden. Hoe de situatie in de rest van Soedan is, is onbekend. Telefoon en internet zijn vrijwel in het hele land platgelegd.

Minister-president Abdalla Hamdok stond maandagmorgen onder huisarrest en is later gearresteerd toen hij volgens het ministerie van informatie in Soedan weigerde mee te werken aan de machtsoverdracht. Ook andere ministers en burgerleden van de Soevereine Raad zijn gearresteerd of onder huisarrest geplaatst.

Eind september was er ook al een couppoging, die mislukte. Toen lieten Al-Burhan en de tweede man én leider van de RSF, Mohamed Hamdan Dagalo, bijgenaamd Hemedti, pas van zich horen toen regeringsgetrouwe troepen de opstandelingen hadden verslagen. Achteraf steunden zij het neerslaan van de coup.

Hemedti gooit steeds olie op het vuur

Sindsdien is de spanning tussen de legerleiding en de interim-regering van Hamdok om te snijden. Hamdok eiste dat aanhangers van Bashir uit hoge posities bij het leger worden ontslagen. Hemedti gooit steeds weer olie op het vuur, met uitspraken als: politici zijn alleen uit op macht en baantjes en het leger is er voor het volk. Hemedti profileert zich al ruim twee jaar als de potentiële opvolger van Al-Bashir bij de presidentsverkiezingen in 2023.

De laatste weken namen de spanningen al behoorlijk toe in Soedan. Hamdok vreesde een staatsgreep. De Beweging voor Vrijheid en Democratie (FCC), waar de vakbond SPA, politieke partijen en verzetsgroepen in vertegenwoordigd zijn, organiseerde megademonstraties de voorbije dagen om Hamdok te steunen tegen het leger.

Er kwamen ook tegendemonstraties. Duizenden demonstranten hielden al dagenlang een sit-in op het Plein van de Republiek voor het presidentiële paleis en eisten dat het leger de interim-regering aan de kant zou schuiven en zelf de touwtjes in handen neemt.

Al-Burhan blijft de machtigste man

Het lijkt erop dat de legertop zijn machtspositie niet wil prijsgeven en daarom besloten heeft opnieuw een staatsgreep te plegen, ook al zegt Al-Burhan dat er niet zoveel zal veranderen. Hij blijft nu de machtigste man met zijn secondant Hemedti. Of ze zich net als na het afzetten van Bashir in 2019 zullen uitroepen tot interim-president en vicepresident is nog onduidelijk.

De bevolking van Soedan was tweeënhalf jaar geleden uitzinnig van blijdschap over het verdwijnen van Bashir, maar weigerde de nieuwe machthebbers Al-Burhan en Hemedti te accepteren. De volksopstand ging door en dwong de legerleiding in onderhandeling te gaan met de FCC over machtsdeling in afwachting van nieuwe verkiezingen.

Abdel-Fattah al-Burhan, foto uit 2019. Beeld AFP
Abdel-Fattah al-Burhan, foto uit 2019.Beeld AFP

Toen is tussen de legerleiding en de FCC afgesproken dat er een machtsdeling zou komen. Een regering bestaande uit hoofdzakelijk burgers zou de transitie naar democratie leiden en een Soevereine Raad zou daarop toezicht houden.

Al-Burhan werd de eerste periode de voorzitter van de Soevereine Raad. Zijn termijn loopt binnen een maand af. Hij zou dan worden opgevolgd door een van de burgers in de Soevereine Raad en niet langer meer de machtigste man van Soedan zijn.

Het valt te bezien of de bevolking de coup van het leger zal accepteren. De straten staan vol met demonstranten en het is afwachten hoe een confrontatie met het leger zal aflopen. In het recente verleden bewezen miljoenen demonstranten dat ze dit maandenlang konden volhouden. De Soedanezen zijn inmiddels zeer ervaren als het gaat om een volksopstand tegen ongewilde machthebbers.

Lees ook:

Couppoging Soedan leidt tot roep om snelle hervorming leger.

Na de eerdere mislukte poging tot staatsgreep, wilde minister-president Abdalla Hamdok het leger drastisch hervormen en de aanhangers van oud-dictator Omar al-Bashir opruimen uit het ambtelijk apparaat en de rechterlijke macht.

Soedan verkeert in zijn diepste crisis sinds de afzetting van dictator Al-Bashir.

Sinds de val van dictator Omar al-Bashir in april 2019 verkeert Soedan in een enorme crisis. De legertop en de burger-interim-regering verwijten elkaar de transitie naar democratie te ondermijnen en het land in chaos te storten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden