Diplomatie

Lavrov op tournee door Afrika: wat wil Rusland daarmee bereiken?

De Russische buitenlandminister Sergej Lavrov ontmoette maandag president Denis Sassou Nguesso van de Republiek Congo. Beeld AFP
De Russische buitenlandminister Sergej Lavrov ontmoette maandag president Denis Sassou Nguesso van de Republiek Congo.Beeld AFP

Rusland probeert in Afrika zijn invloed te vergroten door zich als bevrijder van westerse tirannie te presenteren. Het bewind in Moskou wil zo een internationaal isolement voorkomen.

Freek Dijkstra

Met een nieuwe graandeal als visitekaartje bezoekt de Russische minister van buitenlandse zaken Sergej Lavrov het Afrikaanse continent. In Egypte bakte Lavrov afgelopen weekend al zoete broodjes met zijn ambtsgenoot Sameh Shoukry, die stelde dat Rusland en Egypte ‘historisch vriendschappelijke banden’ hebben die stammen uit het Sovjettijdperk. Ook in de Republiek Congo werd Lavrov zondagavond warm onthaald door zijn tegenhanger Jean-Claude Gakosso.

Rusland zoekt naar vrienden op het internationale toneel, maar dat het land in Afrika steun zal vinden voor zijn oorlog in Oekraïne is onwaarschijnlijk. Veel Afrikaanse landen stellen zich ambivalent op in het conflict over Oekraïne.

Hoewel veel Afrikaanse landen aanvankelijk, bij het uitbreken van de oorlog, Rusland opriepen om de invasie te staken, deden ze niet mee aan de sancties tegen het bewind in Moskou. Toen de Oekraïense president Volodimir Zelenski begin juni een toespraak hield voor de Afrikaanse Unie, waren daar slechts vier staatshoofden aanwezig. Veel Afrikaanse landen houden zich afzijdig en zijn vooral bezorgd over de dreigende voedseltekorten als gevolg van de oorlog.

Hier speelde Lavrov, al voordat hij zondag aankwam op het Afrikaanse continent, op in. In grote kranten van de landen die hij zou bezoeken liet Lavrov een artikel publiceren waarin hij Afrikaanse landen opriep zich niet te laten misleiden door ‘westerse propaganda’ waarin wordt gesteld dat Rusland verantwoordelijk is voor de wereldwijde voedseltekorten. Lavrov stelde dat die voedseltekorten juist aan Oekraïne en het Westen te wijten zijn.

null Beeld Anne Blaak
Beeld Anne Blaak

Een land zonder koloniaal verleden

Dat Rusland naar Afrika toe trekt, wordt breed opgevat als een poging om een internationaal isolement tegen te gaan, maar het Russische charmeoffensief in Afrika begon al voordat het land werd buitengesloten door de westerse wereld vanwege de Oekraïne-oorlog.

Zo werd al in 2019 de eerste Rusland-Afrika-top georganiseerd in Sotsji, waar 43 Afrikaanse staatshoofden aanwezig waren. Lavrov preludeert in zijn huidige Afrika-trip op de tweede Russisch-Afrikaanse top, die dit najaar zal plaatsvinden. In de slotverklaring van de eerste top werd gesproken over een gedeeld Russisch-Afrikaans verleden van antikoloniale strijd, refererend aan de steun die de Sovjet-Unie gaf aan Afrikaanse onafhankelijkheidsbewegingen.

Net als China verkoopt Rusland zichzelf in Afrika graag als een land zonder koloniaal verleden, en daardoor vrij van de moraliserende en kleinerende houding van het Westen. Anders dan westerse landen zal Rusland niemand opleggen hoe ze hun land moeten leiden of vertellen hoe hun cultuur verkeerde waarden uitdraagt, aldus Lavrov – een boodschap die weerklank vindt bij autoritaire leiders in Afrika.

Na zijn bezoeken aan Egypte en de Republiek Congo zal Lavrov doorreizen naar Ethiopië en Oeganda. De Afrikaanse landen geven Rusland daarmee een podium waarop het land kan laten zien dat het niet alleen staat. Maar veel meer dan dat zullen de Afrikaanse landen naar verwachting niet bieden. Volgens waarnemers willen die landen als het enigszins kan aan beide zijden van het Oekraïne-conflict geen vijanden maken. Die evenwichtsoefening zullen de meeste Afrikaanse regeringen waarschijnlijk niet opeens opgeven door Ruslands invasie te steunen.

Lees ook:

Rusland wil graandeal niet torpederen, maar wel een signaal afgeven

De Russische aanval op de haven in Odessa lijkt een poging om het graanakkoord te dwarsbomen. Maar ook Moskou heeft belang bij de deal.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden