Pushbacks

Kroatië vervolgt drie agenten die migranten met geweld over grens zetten

Een still uit een video van de organisatie Lighthouse Reports, dat met verschillende Europese media onderzoek deed naar de pushbacks in Kroatië.  Beeld Lighthouse Report
Een still uit een video van de organisatie Lighthouse Reports, dat met verschillende Europese media onderzoek deed naar de pushbacks in Kroatië.Beeld Lighthouse Report

Kroatië gaat drie agenten vervolgen omdat zij met geweld migranten terug de grens over hebben gezet met buurland Bosnië-Herzegovina. Maar het einde van de zogeheten pushbacks aan de buitengrenzen van de EU is daarmee nog niet in zicht.

De openbaar aanklager in de Kroatische stad Karlovac gelastte dinsdag een onderzoek naar drie agenten, op verdenking van ‘marteling en ander gewelddadig, onmenselijk of vernederend gedrag’, vertelde ze aan de krant Jutarnji List. Aanleiding zijn schokkende beelden die de Kroatische zender van mediabedrijf RTL donderdag uitzond. Daarop is geschreeuw van migranten te horen; even later komt een gemaskerde man in beeld die migranten een voor een de grensrivier in slaat.

Aanwijzingen voor dergelijke pushbacks zijn niet nieuw: al enkele jaren vertellen migranten, die vanuit Bosnië proberen de EU in te komen, hoe zij hardhandig worden tegengehouden of teruggestuurd. Dat druist op zich al in tegen internationaal recht, maar niet zelden worden ze ook nog eens toegetakeld. Het is niet moeilijk aan de grens migranten te vinden die daardoor tanden missen of onder de striemen zitten. Tot nu toe negeerden de autoriteiten het probleem, of ontkenden ze glashard dat de pushbacks plaatsvonden. Media berichtten er sporadisch over, en dan meestal alleen na berichtgeving door buitenlandse pers.

Journalistiek onderzoek aan de grens

Dat daar nu verandering in komt, is waarschijnlijk het gevolg van het feit dat RTL met zijn landelijke bereik groot met de beelden uitpakte. Samen met buitenlandse media deed de zender maandenlang journalistiek onderzoek aan de grens, onder leiding van de Nederlandse organisatie Lighthouse Reports. Onder meer ook Der Spiegel en ARD uit Duitsland, de Britse krant The Independent en tv-programma Pointer van KRO-NCRV deden mee.

De uniformen van de drie gemaskerde mannen zijn van een speciale politie-eenheid, stelden de journalisten op controleerbare manier vast. De Kroatische politiek kon daar afgelopen weekend niet meer omheen. Minister Davor Bozinovic van binnenlandse zaken sprak van onacceptabel gedrag. “Schandelijk en ongelooflijk ernstig”, zei premier Andrej Plenkovic. “Wij veroordelen geweld, helemaal tegen migranten die volgens die beelden zelf geen enkel geweld lijken te gebruiken.”

Maar de journalisten hoorden ook van anonieme agenten dat de bevelen voor de pushbacks vanuit de hoogste politieke regionen komen. En dat blijft Zagreb bij hoog en bij laag ontkennen. “Het gaat beslist om een individuele overtreding van enkele politieagenten”, zei minister Bozinovic. De agenten, inmiddels geschorst, kunnen tot tien jaar cel krijgen als ze worden veroordeeld. Maar mensenrechtenorganisaties vermoeden dat de politici hun straatje proberen schoon te vegen door lager geplaatste agenten onder de bus te gooien. De vakbond voor politiepersoneel zei dat de autoriteiten zondebokken hadden gevonden die moesten ‘hangen’ om hun bazen buiten schot te houden.

Waar liggen de grenzen van Europa?

Aan de grens van Bosnië-Herzegovina leven migranten in onmenselijke omstandigheden. De bekroonde documentairemakers Eddy van Wessel en Daimon Xanthopoulos maakten een film over hun leven. Deze is te zien bij Trouw.

Griekenland blijft ontkennen

Nu de Kroatische autoriteiten onder een vergrootglas liggen, moet de komende maanden blijken of dat voldoende is om de pushbacks te stoppen. Eurocommissaris Ylva Johansson prees de Kroatische regering alvast voor het onmiddellijke onderzoek. Ze was kritisch op Griekenland, dat ondanks nieuwe bewijzen uit hetzelfde journalistieke onderzoek blijft ontkennen dat pushbacks plaatsvinden, door eenheden van de kustwacht. “Wij ontkennen deze beschuldigen volledig. Griekse grenzen zijn EU-grenzen en we houden ons aan de internationale en Europese wet om ze te beschermen”, tweette migratieminister Notis Mitarakis vrijdagmorgen. “We bieden geen excuses aan voor onze aanhoudende focus op het stoppen van mensensmokkel.”

Johansson zei dat niet te accepteren, en inmiddels heeft Athene alsnog een onderzoek aangekondigd – zonder toe te lichten hoe dat eruit gaat zien. En daar moet Johansson het voorlopig mee doen. De Europese Commissie heeft niet de macht in te grijpen of zelf onderzoek te doen. De lidstaten houden zich stil. Die hebben een motief de andere kant op te kijken, omdat de pushbacks hun doel lijken te bereiken. Het aantal migranten dat via Zuid-Oost-Europa de EU binnenkomt, daalt. De kans dat de pushbacks aan de randen van de EU verleden tijd zijn, lijkt daarmee klein.

Lees ook:

Druk op Athene neemt toe vanwege illegale ‘pushbacks’ van vluchtelingen.

Er zijn steeds meer aanwijzingen dat Griekenland zich schuldig maakt aan zogeheten pushbacks van vluchtelingen. Athene blijft echter ontkennen dat het migranten illegaal terug de grens overzet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden