AnalyseBoycot

Kritiek op China kan de westerse kledingmerken duur komen te staan

Een winkelcomplex in Peking. Beeld Reuters
Een winkelcomplex in Peking.Beeld Reuters

Westerse kledingmerken weigeren nog langer katoen af te nemen uit Xinjiang, de provincie waar Oeigoeren dwangarbeid verrichten in werkkampen. Peking slaat hard terug met een boycot. Maar wie doet wie nu eigenlijk pijn?

De bloezen, broeken en shirts hangen netjes achter elkaar op de rekken. Te netjes voor een zaterdagmiddag. In winkelcentrum Chrystal Gallery in Shanghai is het gezellig druk, maar op de drie verdiepingen van de H&M is het stil. Het Zweedse kledingbedrijf is het voornaamste doelwit in de boycot waartoe op Chinese sociale media is opgeroepen.

H&M verklaarde geen katoen uit Xinjiang meer te gebruiken in de kledingproductie. In die regio werden Oeigoeren eerst massaal in ‘heropvoedingskampen’ opgesloten, en nu massaal tewerkgesteld – onder meer in de katoensector. Dat is dwangarbeid, en dus gaven talloze bedrijven – veelal lid van het Better Cotton Initiative (BCI), dat zich inzet voor verantwoorde katoenteelt – gehoor aan de druk van westerse consumenten om zich verre te houden van Xinjiang. Verklaringen werden maanden geleden al gegeven, maar nu was de tijd rijp om de Chinese consument in te schakelen voor een tegenoffensief. Afgelopen week vaardigde de Europese Unie namelijk sancties uit tegen vier hooggeplaatste Chinezen die medeverantwoordelijk zijn voor de repressie in Xinjiang.

Beroemde Chinezen nemen openlijk afstand van H&M en andere westerse merken

Peking zette een van zijn meest krachtige wapens in. De honderden miljoenen Chinese consumenten zijn namelijk goed voor zo’n 6 procent van de omzet van H&M. Bij sportmerk Nike is dat 20 procent. Nadat de storm was aangejaagd op sociale media, kondigde een lange lijst van beroemde Chinezen afstand te nemen van de westerse merken. “Het nationaal belang staat voorop”, verklaarde model Victoria Song, die reclame maakte voor H&M.

Vrijwel meteen stopten winkelplatforms Jingdong en Tmall de online winkel van H&M – op de digitale plattegrond bestond de Zweedse kledingreus niet langer. Ondertussen werden ook andere westerse merken aangepakt. Zo wil het Chinese technologiebedrijf Tencent niet meer samenwerken met het Britse Burberry. Dat merk hielp bij de aankleding van de videogame Honor of Kings.

Op het sociale medium Weibo werd het vuurtje opgestookt door de Communistische Jeugdliga, die verontwaardigd stelde dat westerse bedrijven kritisch willen zijn maar intussen dik geld verdienen in China. Zogenaamd is de oproep tot een boycot een burgerinitiatief, maar met de media in haar zak kan de Chinese regering nationalisme aanwakkeren of dempen, net waar behoefte aan is.

Een verlies van 250 miljoen dollar

Peking heeft ruime ervaring met boycots. Het oplopende conflict rondom de betwistte Diaoyu-(in het Chinees) of Senkaku-eilanden (in het Japans) leidde in 2012 in China tot een boycot van alles wat Japans was. Pas toen demonstraties gewelddadig werden, greep de Chinese overheid in. De economische schade was aanzienlijk. Chinese toeristen lieten Japan links liggen, en de Japanse auto-industrie verloor 250 miljoen dollar omdat ze de productie in China tijdelijk stil moest leggen.

In 2017 was het de beurt aan Zuid-Korea. Het land had een Amerikaans raketafweersysteem geplaatst, Peking was kwaad. De verkoop van Hyundai-auto’s daalde dat jaar met 42 procent, die van KIA met 54 procent. Het Zuid-Koreaanse conglomeraat Lotte, dat het stuk land had verkocht waar het afweersysteem kwam, moest zijn Chinese supermarkten sluiten. Lotte Mart verloor honderden miljoenen euro en vertrok in 2019 uit China.

Namaakindustrie

Kritiek leveren op wat Peking ‘binnenlandse aangelegenheden’ noemt, is riskant voor bedrijven die afhankelijk zijn van Chinese kooplust. In de winkelcentra van Shanghai lijkt vooralsnog vooral H&M de kop van Jut te zijn. Maar de lijst van westerse kledingbedrijven die geen katoen meer uit Xinjiang willen kopen, is lang. En de Chinese winkelstraten zijn niet meer voor te stellen zonder westerse merken. Kan de Chinees zomaar terugvallen op kleding en schoeisel van eigen bodem? Echt grote alternatieven voor H&M, Nike of Adidas zijn er niet.

Als de boycot doorzet, doet dat de westerse kledingindustrie pijn, maar China zal zelf ook genoodzaakt zijn een paar stappen terug te zetten. Op chatapp WeChat komen half grappig bedoelde plaatjes langs van nagemaakte producten van een westers merk. ‘Koop Nike gewoon in Putian’, bijvoorbeeld, refererend aan de stad die bekendstaat om zijn namaakindustrie.

Een onbedoeld neveneffect

De druk op buitenlandse bedrijven die zakendoen in China groeit. Lang kwamen bedrijven weg met al dan niet geveinsde onwetendheid. Zo vertelde Volkswagen-topman Herbert Diess zonder blikken of blozen tegen de BBC dat hij niets wist over heropvoedingskampen. Nabij Urumqi, de hoofdstad van Xinjiang, staat een grote fabriek van Volkswagen.

Ook nu kiezen bedrijven geld boven principes. Hugo Boss verklaarde eerder geen producten in te kopen uit Xinjiang, omdat die strategie niet paste binnen de gedragscode van het bedrijf. Nu beweert het bedrijf juist wel katoen uit de regio te gebruiken. ‘Katoen uit Xinjiang is een van de beste ter wereld’, schrijft Hugo Boss op Weibo. Ook sportkledingbedrijf Asics wil katoen uit Xinjiang blijven halen. Zijn Chinese concurrent Anta trekt zich daarom terug uit het Better Coton Initiative. De druk ligt daarmee niet meer alleen op de westerse klant. Ook de Chinese klant dwingt kledingbedrijven nu te kiezen tussen principes en omzet.

Een mogelijk onbedoeld effect van de boycot is dat de Chinese consument nu méér horen over Xinjiang dan voorheen. Op de lijst van meest gebruikte zoektermen op sociaal medium Weibo staat ‘Xinjiang’ nu bovenaan, met ‘Nike’ en ‘H&M’. Hoe kunnen al die kledingbedrijven toch zo kritisch zijn, terwijl het volgens de Chinese media zo goed gaat in Xinjiang?

Lees ook:

Chinese sancties treffen Europese politici

Nu de EU sancties heeft getroffen tegen China vanwege de behandeling van Oeigoeren, mogen sommige Europese politici China niet meer. Onder hen D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma en EU-ambassadeur Delphine Pronk.

Ook zonder massaslachting kan China de Oeigoeren uitwissen

Na de Verenigde Staten heeft nu ook Canada verklaard dat China genocide pleegt op de Oeigoeren. Is dat terecht?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden