Verenigde Naties

Krijgt Biden de internationale samenwerking weer op de rails?

De Amerikaanse president Joe Biden.  Beeld EPA
De Amerikaanse president Joe Biden.Beeld EPA

Bij de Verenigde Naties zijn de ogen deze week vooral gericht op de Amerikaanse president Joe Biden. Is de tijd rijp voor nieuw internationaal overleg?

Of ze gaan zingen is nog niet zeker, maar het optreden van de Zuid-Koreaanse popgroep BTS bij de Verenigde Naties in New York zal veel aandacht trekken. De jeugdidolen spreken maandag tijdens een evenement gewijd aan de duurzame ontwikkelingsdoelen, als speciale ambassadeurs van hun land aangesteld door president Moon Jae-in.

Moon zelf en de andere wereldleiders komen daarna aan bod: vanaf dinsdag spreken zij de 76ste Algemene Vergadering van de VN toe. De ogen zijn vooral gericht op de Amerikaanse president Joe Biden. Bij zijn aantreden begin dit jaar was hij de hoop van de internationale gemeenschap, althans het deel dat gelooft in diplomatie en overleg.

Bidens voorganger Donald Trump had het niet zo op praten, zeker niet met meerdere landen tegelijk. En de VN vormen het hoogste podium van dit zogeheten multilateralisme. Trump trok de VS daarom terug uit het klimaatakkoord van Parijs en uit de Wereldgezondheidsorganisatie WHO, beide onder VN-vlag.

De Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in (wit mondmasker) met de leden van popgroep BTS, voor hun vertrek naar de VN-vergadering in New York.  Beeld EPA
De Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in (wit mondmasker) met de leden van popgroep BTS, voor hun vertrek naar de VN-vergadering in New York.Beeld EPA

Nog altijd ‘America First’

Maar Biden heeft inhoudelijk minder met Trump gebroken dan verwacht. Hij heeft weliswaar weer aansluiting gezocht bij het klimaatakkoord en de WHO, maar als het om economie en machtspolitiek gaat, is het motto nog altijd ‘America First’. Biden stelt zich net zo hard als zijn voorganger op tegenover de opkomende wereldmacht China, en harder tegenover Rusland.

Voor de Europese Unie heeft Biden vriendelijke woorden, maar hij betrekt Brussel en de lidstaten lang niet altijd bij belangrijke beslissingen. Zo wist men in de EU niets van het vorige week aangekondigde defensiepact Aukus, van Australië, het Verenigd Koninkrijk en de VS. Ook de snelle aftocht uit Afghanistan was niet afgestemd met de Europese bondgenoten.

De vraag is wat Bidens boodschap is, als hij dinsdag het VN-podium betreedt. Alanna O’Malley, hoogleraar VN-studies aan de Universiteit Leiden en de Haagse Hogeschool, verwacht een positief verhaal. “Trump heeft veel schade aangericht. Biden wil de VS weer leidend maken in een wereldorde die door regels bepaald wordt.”

Maar dreigt de tegenstelling tussen de VS en China niet alles te blokkeren? Dat is te simpel gedacht, vindt O’Malley. “Ja, er is veel aan de hand tussen die twee wereldmachten. Maar China speelt wel een actieve rol in de VN, ook in vredesoperaties, en ze zijn heel bedreven in VN-politiek. De veto’s komen vaker van Rusland.”

Leiderschap

O’Malley heeft haar hoop niet alleen gevestigd op Biden, maar ook op António Guterres. De Portugese secretaris-generaal van de VN had bij zijn aantreden grote plannen, maar in zijn eerste termijn is daar niet veel van terechtgekomen. “Guterres moet nu de koe bij de horens vatten, hij moet zijn eigen rol versterken en zijn leiderschap inzetten.”

Maar wat kan een secretaris-generaal, in feite een hoge ambtenaar, voor elkaar krijgen tussen de wereldleiders? “Hij kan echt wel wat. Zo zegt artikel 99 uit het VN-handvest dat de secretaris-generaal in de Veiligheidsraad ieder onderwerp kan inbrengen dat de internationale veiligheid in gevaar brengt.” In de Veiligheidsraad zitten de permanente leden VS, Rusland, China, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, naast tijdelijke leden.

Afghanistan is een kwestie waarin Guterres een rol kan spelen, verwacht O’Malley. Het Wereldvoedselprogramma, ook een VN-organisatie, heeft gewaarschuwd voor voedseltekorten in dat land. “Dat kan een humanitaire ramp worden en Guterres kan dat in de Veiligheidsraad aankaarten.” Op zijn minst moet dat geld opleveren voor humanitaire hulp, en wellicht ook veiligheidsgaranties voor de hulpverleners.

Sectretaris-generaal van de VN Antonio Guterres op het hoofdkwartier in New York. Beeld Reuters
Sectretaris-generaal van de VN Antonio Guterres op het hoofdkwartier in New York.Beeld Reuters

Eerlijke verdeling van vaccins

Als het om corona gaat, kan Guterres zich inzetten voor een eerlijke verdeling van vaccins, waar landen als Zuid-Afrika en Indonesië op aandringen. Zo kan hij openlijk een moreel beroep doen op rijke landen en ze achter de schermen onder druk zetten. Amerikaanse media melden dat Biden met producent Pfizer onderhandelt over 500 miljoen doses als donatie voor arme landen.

Guterres is in juni zonder tegenstand benoemd voor een tweede termijn. Die laatste periode kan hij aangrijpen om meer van zich te laten horen. O’Malley heeft goede hoop dat de internationale samenwerking weer op de rails komt, na een lange crisis. “Het moment is rijp voor leiderschap. We hebben allemaal geleden onder de pandemie en de hele wereld voelt de gevolgen van de klimaatverandering.”

Wie komen er naar New York?

De eerste spreker tijdens de Algemene Vergadering is traditioneel Brazilië. Dus mag president Jair Bolsonaro, bepaald geen vriend van het multilaterale overleg, de aftrap geven. Als tweede komt zijn Amerikaanse collega Joe Biden, die het gastland vertegenwoordig. Zuzana Caputova, de president van Slowakije, is de eerste vrouw. Ook de Franse president Emmanuel Macron, zijn Zuid-Afrikaanse collega Cyril Ramaphosa, de Marokkaanse koning Mohammed VI en de Indiase premier Narendra Modi voeren het woord. Andere landen, zoals Rusland en China, voeren ministers op. Ook premier Mark Rutte krijgt zijn moment.

Grote vraag is wie Afghanistan en Myanmar vertegenwoordigen. Beide landen hebben nog een VN-ambassadeur in New York, die is uitgezonden door een vorige regering. Achter de schermen lobbyen de nieuwe machthebbers om een nieuwe vertegenwoordiger te sturen. Dat speelt ook in Guinée, waar eerder deze maand een coup werd gepleegd. De drie landen staan als laatste op de lijst, over een week. Dat geeft een speciaal comité van de Algemene Vergadering tijd om te beslissen wie het spreekgestoelte mag betreden.

Lees ook:
Uitgesproken Portugees gaat Verenigde Naties leiden

Met António Guterres krijgen de Verenigde Naties een man aan de top die niet bang is om duidelijke uitspraken te doen.

Van een wereldregering in spe naar baasje spelen in een vergadercircuit: dit is 75 jaar VN

Bij het 75-jarig bestaan van de Verenigde Naties staat de internationale samenwerking onder grote druk. Machtige autocraten gaan hun eigen gang, al zijn er ook kleine successen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden