Kremlinfluisteraar Nikolaj Patroesjev, ‘de man die gif in Poetins oor druppelt’

Ruim vier maanden na de mysterieuze moord op de Russische Wagnerleider Jevgeni Prigozjin is er eindelijk antwoord op de drie Cluedo-vragen. Het was Nikolaj Patroesjev (die de opdracht gaf tenminste), op een vliegveld in Moskou, met een explosief. Dat explosief was onder de vleugel van een Embraer Legacy 600-vliegtuig geplakt, blijkt uit onderzoek van The Wall Street Journal. Na gesprekken met westerse en Russische inlichtingenofficieren en (ex-)werknemers van het Kremlin concludeert de Amerikaanse krant dat de Russische staat inderdaad achter de moordaanslag op de huurlingenbaas zat.

De liquidatie van de grofgebekte krijgsheer in augustus was al in de maak sinds Prigozjin in juni met zijn privéleger een gewapende muiterij begon tegen de Russische legertop. Het plan voor de moord werd uitgezet en goedgekeurd door een van Poetins oudste en trouwste bondgenoten: secretaris van de Russische Veiligheidsraad Nikolaj Patroesjev (72).

Jonge inlichtingenofficieren

Patroesjev en Poetin kennen elkaar uit de jaren zeventig, toen beiden voor de KGB werkten in Leningrad, het huidige Sint-Petersburg. Als jonge inlichtingenofficieren was het hun taak om dissidenten in de Sovjet-Unie te intimideren en jacht te maken op buitenlandse spionnen. Hun wegen scheidden toen Poetin naar een betrekkelijk onbelangrijk KGB-kantoor in Dresden vertrok en Patroesjev promotie maakte binnen de geheime dienst.

Na de val van het communistische machtsblok werd het duo in 1998 herenigd tijdens het presidentschap van Boris Jeltsin. Poetin schopte het tot directeur van de FSB, de opvolger van de KGB, en Patroesjev werd zijn plaatsvervanger. Vanaf dat moment waren de twee onafscheidelijk. Toen Jeltsin Poetin in 1999 aanwees als premier, schoof die zijn oude vriend naar voren om hem op te volgen als baas van het spionnengilde.

Patroesjev leidde de organisatie tot mei 2008, waarna hij zijn huidige functie kreeg: secretaris van de Russische Veiligheidsraad. Hij geldt al jaren als een van de voornaamste adviseurs van de president. Beide heren vinden elkaar in een wereldbeeld waarin de Verenigde Staten de bron van al het kwaad zijn. Volgens Patroesjev ‘hebben Amerikaanse leiders zich wereldoverheersing ten doel gesteld’ en heeft Washington dus baat bij een ‘zwak Rusland’; ze zouden zelfs uit zijn op ‘de ondergang van het land’.

Een ware Kremlinfluisteraar

Deze uitlatingen zijn één op één inwisselbaar met die van Poetin. Veel experts zien Patroesjev dan ook als de machtigste man in Rusland na Poetin. Niet per se vanwege zijn functie in de Veiligheidsraad – daar zit weinig formele macht aan vast – maar wel vanwege zijn nabijheid tot de president. Patroesjev heeft zich ontpopt tot een ware Kremlinfluisteraar.

Zo bepaalt Patroesjev grotendeels wat er op het bureau van Poetin belandt: welke veiligheidszaken de president onder ogen krijgt en bovenal welke oplossingen er zijn voor die kwesties. Hij is adviseur, vriend en vertrouweling van de president. Iemand in wie de van huis uit argwanende Poetin bovenmatig veel vertrouwen stelt en aan wiens mening hij bijzonder veel waarde hecht.

Poetins en Patroesjevs ideeën over de oorlog in Oekraïne sluiten naadloos op elkaar aan. In een interview met staatskrant Rossiejskaja Gazeta in maart zei Patroesjev dat die oorlog niet op zich staat, maar onderdeel is van een breder conflict met de Navo en het collectieve Westen, die Oekraïne ‘in één groot militair kamp hebben veranderd’. Hun wapensteun aan Kyiv zag hij als een teken van de kwaadaardige bedoelingen van het Westen. Moskou was Oekraïne niet binnengevallen om een oorlog te beginnen, maar om er een te voorkomen. Anders gezegd: uit zelfbescherming tegen de imperialistische westerse ideologie die een existentiële bedreiging vormt voor Rusland. Het zijn verklaringen die ook Poetin meermaals gaf en die de geest van Patroesjev ademen.

Macht van de grote leider

In een andere staatskrant, Izvestia, voorspelde Patroesjev eerder dit jaar dat er een enorme vulkaanuitbarsting in de Amerikaanse staat Wyoming zat aan te komen. Aangezien die natuurramp grote gebieden onbewoonbaar zou maken, was Washington volgens de complotlogica van Patroesjev op zoek naar nieuwe territoria in Rusland om dat verlies te compenseren.

Voor een buitenstaander klinkt het wellicht als waanzinnige Kremlinretoriek, maar Patroesjevs ideeën hebben een enorme invloed aan het Rode Plein. Zo speelde hij een sleutelrol in het besluit uit 2014 om het Oekraïense schiereiland de Krim te bezetten en te annexeren.

Ook bij de beslissing om Oekraïne binnen te vallen, was de secretaris van de Veiligheidsraad nauw betrokken. En nu blijkt dat hij ook de regisseur was van de moordaanslag op Prigozjin, de man die het waagde om met een gewapende opstand de macht van de grote leider te betwisten. Een doodzonde aan het hof in Moskou. Dus overtuigde de regent zijn ongekroonde monarch ervan dat er niets anders op zat dan een explosief aan Prigozjins privéjet te laten bevestigen.

Of zoals de Britse Ruslandkenner Mark Galeotti Patroesjev in maart in een artikel in The Spectator omschreef: ‘Hij is de kwaadaardige vizier uit kinderverhalen. De schimmige figuur die gif in het oor van de monarch druppelt.’

Lees ook:

Wall Street Journal: rechterhand van Poetin gaf opdracht voor moord Prigozjin

De moord in augustus op de baas van het Russische huurlingenleger Wagner, Jevgeni Prigozjin, zou zijn opgezet door de Russische veiligheidskopstuk Nikolai Patroesjev.