Rusland

Kremlin zet het vrije internet – en daarmee de oppositie – verder onder druk

Een demonstratie in maart 2019 in Moskou tegen de toenemende censuur op het Russische internet. Beeld AFP
Een demonstratie in maart 2019 in Moskou tegen de toenemende censuur op het Russische internet.Beeld AFP

Google, Facebook en Twitter stonden vrijdag in Moskou voor de rechter. Met de rechtszaak intensiveert het Kremlin zijn strijd tegen het vrije internet en de oppositie.

Russen die op 10 maart Twitter openden, konden maar met moeite een foto of video op het socialemediaplatform bekijken. Niet vanwege een slechte internetverbinding of een storing bij Twitter zelf, maar door een doelbewuste actie van Roskomnadzor, de Russische internetwaakhond. De toezichthouder strafte Twitter vanwege nalatigheid bij het verwijderen van berichten die ‘zelfmoord onder minderjarigen aanmoedigen en informatie over drugsgebruik en kinderporno bevatten’.

Een klucht, zo meenden Russische internetactivisten. Volgens hen was de sanctie tegen Twitter onderdeel van een nieuw hoofdstuk in de oorlog die het Kremlin voert tegen het vrije internet. Die strijd woedt al jaren, maar zit de afgelopen periode in een stroomversnelling. Zo stonden vrijdag Facebook, Twitter, Tiktok, Telegram en Google voor de rechter. De staat verwijt de bedrijven dat ze zich niet aan de wet houden omdat ze content die oproept tot deelname aan illegale protesten weigeren van hun platforms te halen.

Schikken naar de regels

Daarnaast zijn buitenlandse bedrijven die smartphones op de Russische markt verkopen sinds afgelopen woensdag verplicht om in Rusland ontwikkelde apps standaard op hun telefoons te installeren. Onder meer Apple en Samsung schikken zich al naar die regels en verkopen in Rusland nu toestellen waarop onder meer Russische betaal-, navigatie- en zoekmachine-apps staan.

Socialemediabedrijven die zich niet aan de wetten houden kunnen sinds december bovendien een boete krijgen van maximaal 20 procent van de jaarlijkse omzet die ze in Rusland genereren. En websites die discrimineren tegen Russische staatsmedia – door bijvoorbeeld een label bij berichten te zetten om te waarschuwen voor desinformatie of propaganda – lopen sinds eind vorig jaar het risico gedeeltelijk of geheel geblokkeerd te worden.

Dat het Kremlin de druk op de socialemediabedrijven juist nu opvoert, is geen toeval. Met name de massale antiregeringsdemonstraties naar aanleiding van de arrestatie van oppositieleider Aleksej Navalny eerder dit jaar, waren voor president Poetin en zijn kompanen aanleiding om hun houding ten aanzien van de grote (buitenlandse) techbedrijven te herzien. De honderdduizenden Russen die destijds de straat op gingen, kwamen immers voornamelijk via platforms als Facebook en YouTube aan hun informatie.

Omzeilen van traditionele staatsmedia

De kanalen zijn voor de oppositie sowieso van onschatbare waarde. Ze bieden een miljoenenpubliek en de mogelijkheid om traditionele staatsmedia te omzeilen. Zo werd alleen al Navalny’s video over Poetins veronderstelde megalomane villa aan de Zwarte Zee door 115 miljoen mensen bekeken.

Maar waarom dan niet al die sociale media afsluiten en opdoeken? Hoewel het met het afknijpen van de platforms de oppositie nog verder de mond zou snoeren, weet het Kremlin ook dat het met het blokkeren van een site als YouTube – met miljoenen Russische gebruikers per dag – de apolitieke massa tegen zich in het harnas kan jagen. Want als Russen van de ene op de andere dag niet meer naar hun favoriete kattenfilmpjes kunnen kijken, zullen ze zich op zijn minst afvragen wat de reden daarvoor is. En al die miljoenen gebruikers kunnen dan in potentie uitgroeien tot demonstranten.

Daarom proberen Poetin en co hun landgenoten met name richting in Rusland ontwikkelde sociale media te dirigeren. Bedrijven als VKontakte – het Russische antwoord op Facebook –, Yandex en Mail.ru – tegenhangers van Google – houden zich namelijk wel aan de Russische regels en zijn daarnaast beter te controleren.

Maar tegelijkertijd richten de machthebbers hun pijlen dus steeds meer op buitenlandse techbedrijven. Al zijn dat vooralsnog de platforms met weinig Russische gebruikers, zoals Twitter. Daarmee testen ze wat de mogelijkheden zijn en hoever ze kunnen gaan onder het mom van het bestrijden van extremisme, kinderporno en andere criminele uitwassen.

De rechter legde Twitter drie boetes op van in totaal 8,9 miljoen roebel (bijna 100.000 euro).

Lees ook:

Roskomnadzor: van makke poedel tot grommende pitbull

Roskomnadzor, de Russische mediawaakhond, heeft een nieuwe directeur. Door de jaren heen ontwikkelde de organisatie zich van onbeduidend instituut tot notoire censor.

Russische burgers kunnen digitaal straks niet meer de grens over

Rusland wil zijn eigen, soevereine internet. Dat gaat wel erg ver, waarschuwen experts. Maar het is nodig, zegt Poetin, om de Amerikanen op afstand te houden. Binnenkort stemt het Russische parlement erover.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden