Mensenrechten

Kremlin gebruikt nep-activisten om schending mensenrechten goed te praten

Directeur Tanya Loksjina van Human Rights Watch in Rusland. Beeld Getty

Nep-activisten spelen in Rusland een steeds belangrijker rol. Het Kremlin stuurt ze de wereld in om de eigen misstappen te verdoezelen.

Mensenrechtenschendingen in eigen land als ‘ngo’ vergoelijken. Het kan. En in Rusland gebeurt het steeds vaker. Met behulp van zogenoemde government organized non-governmental organizations, kortweg gongo’s, veegt het Kremlin zijn straatje schoon en profileert het zichzelf als vredelievend en deugdzaam.

Door de regering georganiseerde niet-gouvernementele organisaties (ngo’s). Het klinkt als een zuivere contradictie, en dat is het ook, zegt Tanja Loksjina, directeur van Human Rights Watch in Rusland. “Gongo’s zijn groepen die zich vermommen als ngo, maar die in werkelijkheid de belangen van de overheid verdedigen. Nep-ngo’s, die bestaan om de regering te beschermen en haar critici het leven zuur te maken.”

OVSE

In plaats van de mensenrechten te verdedigen, trekken gongo’s een rookgordijn op om misstanden over het onderwerp toe te dekken. Hoewel over exacte aantallen moeilijk iets valt te zeggen, verschijnen de malafide organisaties steeds meer op grote mensenrechtenconferenties, vertelt Loksjina telefonisch vanuit Moskou.

“Juist omdat aan de buitenkant niet te zien is of het om een gongo of een echte ngo gaat, is het moeilijk ze in cijfers te vangen. Maar hun activiteit neemt duidelijk toe. Onlangs overspoelden ze nog de Human dimension implementation meeting van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE, red.) in Warschau.”

De Krim

Die grootste mensenrechtenconferentie van Europa is bedoeld om activisten in gesprek te laten gaan met overheden van landen waar bezorgdheid is over mensenrechtenschendingen. Toch kwam daar bij de laatste editie op 16 september weinig van terecht. Loksjina: “De Russische regering had een fiks aantal organisaties meegenomen vanuit de Krim. Die verkondigden stuk voor stuk dat er op de Krim sprake is van een heilzame mensenrechtensituatie sinds het gebied bij Rusland is aangesloten.”

En dat terwijl Human Rights Watch en andere bonafide mensenrechtenorganisaties al tijden de noodklok luiden over de situatie op het geannexeerde schiereiland. Willekeurige arrestaties, vervolging en onderdrukking zijn er aan de orde van de dag. In april werden nog 23 Krim-Tataren gearresteerd vanwege hun vermeende betrokkenheid bij een terroristische organisatie.

Niets minder dan een poging om politiek actieve personen uit de islamitische gemeenschap op de Krim het zwijgen op te leggen, zo menen de hulporganisaties.

Kletskoek

Kletskoek volgens de pro-Kremlin-gongo’s. Zij stellen dat er helemaal geen sprake is van onderdrukking op de Krim. Zo tekende de Amerikaanse zender Radio Liberty tijdens het OVSE-evenement uit de mond van Ljoedmila Radev op dat “mensen op de Krim hun keuzes in alle vrijheid kunnen maken”. Namens Diaspora for Bulgarians in Crimea voegde ze eraan toe dat “de ontkenning van de Russische status van de Krim een dood spoor is in de wereldpolitiek”.

Dat gongo’s een plek aan de vergadertafel weten te bemachtigen, heeft alles te maken met de open inschrijving bij dergelijke conferenties. “Niemand wordt uitgenodigd voor dit soort congressen”, vertelt Loksjina. “Als je geregistreerd staat als ngo en relevante referenties hebt, mag je aanschuiven. Bovendien kunnen regeringen bepaalde ngo’s in hun delegatie opnemen.” Zo staat de achterdeur voor gongo’s altijd open.

De OVSE laat in een schriftelijke reactie weten dat ‘deelnemers zichzelf kunnen registreren voor de conferentie.’ Volgens de organisatie beschikt zij niet over ‘de middelen om een aanvullende beoordeling te maken van de informatie die deelnemers voor inschrijving aanleveren.’

Moskou

De tentakels van de gongo’s reiken bovendien verder de gebieden waar de mensenrechten direct in gevaar zijn. Ook in Moskou zijn de organisaties alom aanwezig, zegt Loksjina. “Een goed voorbeeld is de Moscow Bureau on Human Rights, onder leiding van Alexander Brod.”

“Ik heb persoonlijk een fascinerende ervaring gehad met deze organisatie. Toen ik in 2008 begon bij HRW, reisde ik vanwege toenemende onlusten naar Ingoesjetië, waarna ik een rapport publiceerde over de mensenrechtensituatie daar. Na de publicatie verkondigde het Moscow Bureau in talloze interviews dat ik loog en dat de misstanden waarover ik schreef helemaal niet hadden plaatsgevonden. Ik zou alles hebben verzonnen.”

Zuid-Ossetië

Eenzelfde soort ervaring had Loksjina in 2008 in Zuid-Ossetië, de afvallige Georgische deelrepubliek in de Kaukasus. “Destijds reisde ik daarheen toen de vijfdaagse oorlog tussen Rusland en Georgië uitbrak om verslag te doen schendingen. Meneer Brod kwam me achterna en volgde me als mijn eigen schaduw. Daarna verscheen hij in de media om te vertellen dat alles wat ik opschreef een leugen was. Niet geheel toevallig zetelt meneer Brod ook in de mensenrechtenraad van Poetin.” Ondanks herhaaldelijke pogingen van deze krant, bleef een reactie van het Moscow Bureau uit.

De voorbeelden laten goed zien hoe gongo’s in Rusland opereren en hoe ver ze bereid zijn te gaan om de regering te beschermen, stelt Loksjina. In feite doen de organisaties hetzelfde als de diverse trollenlegers op internet die Rusland gebruikt om op sociale media het Kremlin in een goed daglicht te stellen en critici in diskrediet te brengen.

Een roedel wolven in schaapskleren met het Kremlin als grote hoeder. “In Rusland zijn de gongo’s steeds moeilijker te negeren”, besluit Loksjina. “Op sommige plekken, zoals in Tsjetsjenië, zijn überhaupt geen ngo’s meer, daar werken alleen nog maar regeringsgezinde gongo’s. Als oprechte hulporganisatie heb je daar weinig in te brengen.”

Lees ook:

Rusland pest kritische ngo’s

Organisaties als Amnesty worden op de huid gezeten als nooit tevoren in het Rusland van president Poetin. Maar de aanvallen op deze ‘buitenlandse agenten’ kunnen gewone Russen weinig schelen.

In Tsjetsjenië doen mensenrechten er al heel lang niet meer toe

Mensenrechtenactivist Ojoeb Titijev zit na een dubieuze aanklacht gevangen in Tsjetsjenië. Hij dreigt daar een lange gevangenisstraf te krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden