Kosovaarse militairen buigen zich over een kaart tijdens een recente training. Het kleine Balkan-land ligt nog altijd overhoop met Servië, waarvan het zich in 2008 afscheidde.  De EU hoopt dat het Kosovo-tribunaal in Den Haag helpt om de wonden te helen.

Nieuws Oorlogsmisdrijven

Kosovo-tribunaal zet verhouding tussen Balkan-rivalen verder op scherp

Kosovaarse militairen buigen zich over een kaart tijdens een recente training. Het kleine Balkan-land ligt nog altijd overhoop met Servië, waarvan het zich in 2008 afscheidde. De EU hoopt dat het Kosovo-tribunaal in Den Haag helpt om de wonden te helen. Beeld Getty Images

Premier Haradinaj trad snel af toen het Kosovo-tribunaal hem ter verantwoording riep. Toch hoeft dit niet zijn eindstation te zijn.

De ogen van de Kosovaarse premier Ramush Haradinaj liepen vol toen hij onverwacht zijn aftreden aankondigde. Aanleiding was de onthulling dat de premier is opgeroepen om als verdachte te worden verhoord door aanklagers van het Kosovo-tribunaal in Den Haag. Op een persconferentie afgelopen vrijdag legde de geëmotioneerde Haradinaj uit dat hij zich als gewoon burger wil verdedigen voor het tribunaal. “Ik respecteer de gerechtelijke oproep. Maar ik ga niet als premier naar Den Haag, omdat Kosovo dat niet verdient.”

De aanklagers van het Kosovo-tribunaal zijn dit jaar begonnen met het verhoren van getuigen en verdachten. Volgens Kosovaarse veteranenorganisaties zijn inmiddels al ruim vijftig voormalige commandanten van het Kosovo Bevrijdingsleger (UCK) verhoord. De UCK-guerrilla’s kwamen eind jaren negentig in opstand tegen de Servische onderdrukking van de etnisch-Albanese meerderheid in Kosovo en vochten voor afscheiding van de provincie van Servië. Geen van hen is nog in staat van beschuldiging gesteld, maar dat is naar verwachting een kwestie van tijd.

“Ik geloof in de zuiverheid van de strijd van het Kosovo Bevrijdingsleger”, bezwoer president Hashim Thaci in een verklaring naar aanleiding van het plotselinge opstappen van de premier. “Ik geloof ook in de hoge morele waarden van de soldaten die vochten voor onze vrijheid.”

Geruchtmakend rapport

Het tribunaal – officieel Kosovo Specialist Chambers – is in 2015 opgericht voor de vervolging van oorlogsmisdrijven in de periode van begin 1998 tot eind 2000 in de strijd in Kosovo. Aanleiding was onder meer een geruchtmakend rapport uit 2011 van de Raad van Europa waarin werd beschreven hoe UCK-strijders Servische burgers martelden en vermoordden. Ze zouden krijgsgevangen ook hebben ontdaan van hun organen, om deze te verkopen op de internationale zwarte markt.

Het tribunaal kwam tot stand onder druk van de Europese Unie, waarvan Kosovo graag lid wil worden, en wordt grotendeels gefinancierd door de EU. Het is officieel een Kosovaarse rechtbank, die ook functioneert op basis van Kosovaars recht, maar het is gevestigd in Den Haag en alle rechters en aanklagers zijn buitenlanders. Deze opzet moet de kans verkleinen dat rechters, aanklager of getuigen worden geïntimideerd, wat in Kosovo nogal eens gebeurt.

De EU hoopt dat het tribunaal zal helpen om de wonden in Kosovo en Servië te helen. In de regio zelf is het tribunaal echter omstreden. Veel Serviërs zijn er blij mee, omdat ze hopen dat het nieuwe gerecht hun  genoegdoening zal geven voor het onrecht dat hen in hun ogen is aangedaan door het Joegoslavië-tribunaal, dat vooral Serviërs berechtte. Maar veel etnisch-Albanese Kosovaren vrezen een heksenjacht op voormalige UCK-commandanten, die door hen als helden worden gezien. Sommige voormalige UCK-leiders spelen tegenwoordig een hoofdrol in het kleine land. Tot ergernis van Brussel probeerden Kosovaarse parlementariërs ook al twee keer de wet in te trekken waarop het tribunaal is gebaseerd. Het plotselinge aftreden van Haradinaj, die woensdag zijn eerste verhoor in Den Haag onderging, sloeg in de Kosovaarse hoofdstad Pristina dan ook in als een bom.

Grondgebied ruilen met Servië

De grote vraag is nu of zijn vertrek gevolgen zal hebben voor het moeizame overleg tussen Kosovo en Servië over de normalisering van hun relatie. Want Haradinaj botste meermaals met president Hashim Thaci over die gesprekken. De president lijkt bereid een deel van het noorden van Noord-Kosovo, waar etnische Serviërs de meerderheid vormen, af te staan aan Servië, in ruil voor een stuk Servisch grondgebied waar vooral etnische Albanezen wonen, plus Servische aanvaarding van de staat Kosovo, die door Belgrado tot nu toe niet wordt erkend. Maar Haradinaj is mordicus tegen een ruil van grondgebied en hij vindt daarbij, opvallend genoeg, Brussel aan zijn zijde. De EU wil geen gemorrel meer aan Balkan-grenzen, omdat dit tot nieuw wapengekletter kan leiden.

Of het terugtreden van Haradinaj een vergelijk nu dichterbij brengt, moet worden afgewacht. Vanwege zijn vertrek zullen in Kosovo over anderhalve maand vervroegde verkiezingen worden gehouden. Haradinaj heeft al aangekondigd dat hij, als hij tegen die tijd niet is aangeklaagd, met zijn AAK-partij mee zal doen aan de verkiezingen. En de Servische president Aleksandar Vucic heeft alvast zijn scepsis geuit. Hij deed het vertrek van Haradinaj af als een ‘politieke truc’. De Servische president voorspelt dat Haradinaj uiteindelijk zal worden vrijgesproken en dat hij daarna triomfantelijk zal terugkeren om ‘als held voor het ongedeelde Kosovo te vechten.’

‘Rambo’ werd eerder vrijgesproken

Haradinaj was ooit uitsmijter in Zwitserland, waar hij aan de wieg stond van het UCK. Na de oorlog werd hij politicus. Hij werd In 2008 door het Joegoslavië-tribunaal vrijgesproken van oorlogsmisdrijven.

Na hoger beroep van de aanklagers haalde dat tribunaal een streep door die vrijspraak, omdat getuigen waren bedreigd. Maar nadat het proces deels opnieuw was gedaan, werd hij in 2012 weer vrijgesproken.

Ramush Haradinaj. Beeld EPA

Lees ook:
Kosovo ‘straft’ Servië met hoge importtarieven

De regering in Pristina is boos dat het geen lid mag worden van Interpol. Volgens Kosovo zit Servië daar achter.

Precies tien jaar geleden verklaarde Kosovo zich onafhankelijk, maar het land staat er beroerd voor

Vandaag precies tien jaar geleden verklaarde Kosovo zich onafhankelijk. Dat niet de hele wereld het daar mee eens is, maakt het leven van de Kosovaren behoorlijk lastig.

Het Kosovotribunaal: een laatste poging tot gerechtigheid

Terwijl Kosovo komend weekend tien jaar onafhankelijkheid viert, worden bij het Kosovotribunaal in Den Haag de eerste arrestatiebevelen voorbereid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden