Belgische koning

Koning Filip betuigde in Congo ‘diepste spijt’ voor koloniaal regime, maar excuses kwamen er niet

Het Belgische koningspaar arriveert voor een ceremonie in Kinshasa.  Beeld BELGA
Het Belgische koningspaar arriveert voor een ceremonie in Kinshasa.Beeld BELGA

Koning Filip van België betuigde woensdag in Congo zijn ‘diepste spijt’ voor de wonden uit het koloniale verleden. ‘Het regime was gekenmerkt door paternalisme, discriminatie en racisme’, aldus het staatshoofd. Excuses kwamen er niet.

Annelies Bontjes

Diepste spijt. Twee kleine woorden maar met grote betekenis. Op de tweede dag van een beladen staatsbezoek betuigde koning Filip van België spijt voor het koloniale verleden. Op de trappen van het Congolese parlement in de hoofdstad Kinshasa sprak hij de historische woorden uit ten overstaan van president Félix Tshisekedi en een juichende menigte Congolezen. Formele excuses, die de juridische mogelijkheid zouden scheppen voor herstelbetalingen, kwamen er niet.

Het regime dat België voerde in Congo was gebaseerd op een ongelijke verhouding, erkende de koning in zijn speech. Het zei dat het werd gekenmerkt door ‘paternalisme, discriminatie en racisme’ en dat het ‘aanleiding gaf tot wandaden en vernederingen’. Voor die ‘wonden uit het verleden’ betuigde koning Filip ‘diepste spijt’. Daarmee herhaalde hij de boodschap die hij twee jaar geleden in een brief deed, en waarmee hij een traditie van zwijgen doorbrak.

Een welkomstceremonie voor het Belgische koningspaar. Beeld BELGA
Een welkomstceremonie voor het Belgische koningspaar.Beeld BELGA

Ruimte voor nuance

In zijn speech nam de koning ook de ruimte voor nuance. “Hoewel veel Belgen destijds in Congo het beste van zichzelf hebben gegeven, oprecht van het land en zijn inwoners hielden, was het koloniale regime als zodanig gebaseerd op uitbuiting en overheersing”, las de koning voor.

Opmerkelijk was dat het Belgische staatshoofd de inzet van Congolese soldaten in de twee wereldoorlogen benoemde. “We hebben de plicht om hun opofferingen te blijven gedenken.” Woensdagochtend had de koning de laatste nog levende Congolese veteraan die tussen 1940 en 1945 voor België had gevochten een onderscheiding gegeven.

De koning refereerde aan de instabiele situatie in het oosten van Congo, waar al decennialang een conflict woedt en recentelijk het geweld opnieuw oplaaide. Hij zei dat het heersende ‘onmenselijke geweld en de straffeloosheid’ hem zorgden baarden. “Deze situatie kan niet blijven duren. Het is de verantwoordelijkheid van ons allemaal om dit te verhelpen.”

Congo blijft de belangrijkste partner in Afrika voor België, aldus de koning. Hij besloot zijn speech met de woorden “Leve Congo, leve de Belgisch-Congolese vriendschap!”, die hij uitsprak in het Frans en in alle vier de nationale talen.

De Congolese president Felix Tshisekedi kijkt naar een ceremonieel masker dat hem is overhandigd door de Belgische koning Filip.  Beeld AFP
De Congolese president Felix Tshisekedi kijkt naar een ceremonieel masker dat hem is overhandigd door de Belgische koning Filip.Beeld AFP

Persoonlijk bezit

Het Belgische koningshuis had een wezenlijk aandeel in de uitbuiting van het Centraal-Afrikaanse land, dat tot 1960 een kolonie van België was. Koning Leopold II zag ‘Congo-Vrijstaat’ tussen 1885 en 1908 als zijn persoonlijk bezit. Met de opbrengst van de rubberoogst financierde hij grote bouwprojecten in België. Hij buitte de lokale bevolking uit. Als die weerstand bood, volgden martelingen en executies.

De spijtbetuiging van de koning woensdag op Congolese bodem, ten overstaan van nazaten van de overheerste bevolking, was min of meer een herhaling. Toch was er ook een verschil met de eerdere woorden uit de brief, zegt politicologe Nadia Nsayi. Ze is auteur van het boek Dochter van de dekolonisatie en geboren in Congo.

“De koning is uitgebreider ingegaan op het onrechtvaardige karakter van het koloniale regime”, zag Nsayi. “Dat hij duidelijk de woorden paternalisme, discriminatie en racisme heeft genoemd, vind ik heel goed.” Het maakte zijn boodschap dit keer ‘nog uitdrukkelijker en ondubbelzinnig’, aldus Nasayi. “Nu is het aan de Belgische regering om er gevolg aan te geven.”

De Belgische koning Filip met president Felix Tshisekedi.  Beeld BELGA
De Belgische koning Filip met president Felix Tshisekedi.Beeld BELGA

Lees ook:

Excuus of niet: beladen staatsbezoek van koning Filip aan Congo is ‘stap in goede richting’ tot het helen van het verleden

De Belgische koning Filip hield een toespraak voor het Congolees parlement. Een stap in de goede richting.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden