Beeld Trouw

ColumnBas den Hond

Komt er nóg een oktoberverrassing? ‘Obamagate’ wordt het in elk geval niet

In de maand voor de presidentsverkiezingen maakt zich van politieke journalisten in de VS altijd een kerstgevoel meester. Komt er een oktoberverrassing? Wat zou er in zitten? Wanneer mogen we het uitpakken?

Waar ze op hopen is groot nieuws dat de uitkomst van de verkiezingen van begin november opeens onzeker maakt. Het kan een nationale ramp zijn, waardoor de kiezers instinctief achter de rug van de zittende president kruipen. Een schandaal waardoor de kandidaat van een van de partijen in opspraak komt, zo laat in de maand dat die kandidaat geen tijd meer heeft overtuigende verdediging te formuleren. Of een oliedomme uitspraak waardoor kiezers die het eigenlijk al wisten, opeens weer gaan twijfelen aan de kandidaat van hun keuze.

De oktoberverrassing is niet altijd bepalend voor de uitslag. In 2000 lekte uit dat George W. Bush ooit was gearresteerd voor rijden onder invloed. Dat was strikt genomen een novemberverrassing, het gebeurde op 2 november. Het was vervelend voor Bush, maar hij gaf er meteen een persconferentie over, het was lang geleden, en sindsdien was hij geheelonthouder geworden, dus de politieke schade viel mee. Bush werd toch – na veel gedoe en rechtszaken over stemmen in Florida – gekozen, en niet Al Gore.

Maar soms is hij dat wel. De vorige keer, in de laatste weken van het gevecht tussen Hillary Clinton en Donald Trump, terwijl die eerste een voorsprong had in de peilingen, liet FBI-directeur James Comey een bom ontploffen. In de langlopende affaire rond e-mails van Hillary Clinton, die als minister van buitenlands zaken werkmails via een privéserver had laten lopen, waren nieuwe mails opgedoken. De FBI had dus het onderzoek heropend naar eventueel strafbaar omgaan met geheime informatie daarin. Haar voorsprong in de peilingen slonk. En een latere mededeling van Comey dat het loos alarm was geweest en dat in die berichten geen bijzondere dingen waren aangetroffen, sorteerde weinig effect meer.

De verkiezingen van 2020 kregen hun oktoberverrassing meteen al op de eerste van die maand, en hij loog er niet om: Donald Trump bleek besmet met het coronavirus. Of dat nieuws de kansen van Trump op de overwinning ernstig heeft beschadigd, is niet goed na te gaan. Er was genoeg anders nieuws op dat gebied dat twijfel zaaide aan zijn aanpak van de epidemie. En hij had al een flinke achterstand in de peilingen ten opzichte van Joe Biden. Maar na 1 oktober begon zijn aanhang wel gestaag te zakken, volgens het gemiddelde van peilingen dat de site Fivethirtyeight.com daarvan bijhoudt.

‘Obamagate!’

Trump had zich zijn oktober heel anders voorgesteld. Al maanden vlassen hij en zijn supporters in rechtse media op een knallende onthulling over het Rusland-onderzoek van de FBI. Dat onderzoek, naar mogelijke samenwerking van hem en zijn campagneorganisatie met de Russen tijdens de verkiezingen van 2016, kwam volgens Trump voort uit politieke motieven. Hij noemt het Obamagate, want president Obama zelf, en zijn vice-president Joe Biden, zouden erachter hebben gezeten. En anders wel aanhangers van Hillary Clinton binnen de FBI.

Zijn minister van justitie William Barr denkt dat ook. Anderhalf jaar geleden zette hij een federale aanklager, John Durham, aan het werk om dat uit te zoeken. Zo nu en dan klonken er de afgelopen maanden geluiden over dat onderzoek die de Democraten zorgen baarden. Durham had van alles gevonden. Er zouden strafzaken van komen tegen belangrijke figuren.

Maar het enige wat tot nu toe uit het onderzoek kwam, is een aanklacht tegen een FBI-agent omdat hij een datum in een email had veranderd.

En inmiddels is duidelijk geworden dat de conclusie van het onderzoek van Durham niet op tijd komt om Trump te helpen in zijn strijd tegen Joe Biden. De verkiezingen zijn inmiddels zo dichtbij, dat de interne regels van het ministerie van justitie verbieden om het onderzoek nog naar buiten te brengen voor die zijn afgerond, juist omdat anders de indruk zou ontstaan dat aanklagers de uitkomst proberen te beïnvloeden. Mocht Durham dus prominente Democraten aan de schandpaal nagelen, dan is dat ingeval van een overwinning van Joe Biden niet meer dan een schrale troost.

Barr op de schopstoel

Trump toonde zich er diep teleurgesteld over. Hij vindt dat William Barr onmiddellijk tot actie moet overgaan. “Doe iets. Het grootste van alle politieke schandalen (in de geschiedenis)!!! Biden, Obama en linke Hillary stonden aan de leiding van dit verraderlijke complot. Biden zou geen kandidaat mogen zijn – hij werd betrapt!!!” twitterde hij twee weken geleden. En een dag erna, enigszins tot rust gekomen, zei hij in een tv-interview over Barr: “Hij zal de geschiedenis ingaan als de grootste minister van justitie uit de geschiedenis van het land, of als een droevig geval. Hij heeft alle informatie die je nodig hebt.”

Tijdens het debat van afgelopen donderdag verwees hij ook naar de kwestie: “Ik moest drie jaar lang een nergens op slaande heksenjacht ondergaan. Het begon voordat ik zelfs maar verkozen was. Ze bespioneerden mijn campagne.”

Barr krijgt uit de wereld van aanklagers en rechtsgeleerden veel kritiek omdat hij de president zo vaak ter wille is, terwijl de minister van justitie traditioneel een zeer onafhankelijke rol heeft. Maar in dit geval gaat actie ondernemen in de Rusland-kwestie hem kennelijk toch te ver. En op korte termijn kan Trump daar niets aan veranderen.

Andere hoge functionarissen heeft Trump beter in de hand. De directeur van de nationale inlichtingendiensten, John Ratcliffe – een voormalig Republikeins lid van het Congres – is begonnen met het openbaar maken van documenten van de CIA over het Rusland-onderzoek. Daarin staan intrigerende dingen: uit een memo van voormalig CIA-directeur John Brennan zou je bijvoorbeeld kunnen opmaken dat het hele verhaal rond de Russische hulp aan Trump uit de koker komt van de campagneorganisatie van Hillary Clinton, bedoeld om Trump in verlegenheid te brengen.

Maar die documenten hebben weinig indruk gemaakt. Want Ratcliffe moest ook melden dat de inlichtingendiensten zelf geen idee hebben of er iets waars in dat verhaal schuilt, of dat het een verzinsel is dat de Russische inlichtingendiensten aan de bronnen van de CIA hebben toegespeeld.

De Trump-campagne probeert er maar het beste van te maken. In het debat tussen beide vice-presidentskandidaten bracht Mike Pence het nog ter sprake, maar zijn tegenstrever Kamala Harris vond het niet de moeite er nog op in te gaan. 

Er komt dus geen Obamagate als oktoberverrassing, zo lijkt het. En het is ook een beetje hebberig om nog op iets te vlassen. We hadden immers Trumps coronabesmetting al. Maar toch, in de Amerikaanse politiek moet je blijven opletten – en in het tijdperk-Trump helemaal. Oktober heeft nog acht dagen te gaan.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden