Klimaatdiscussie Brussel

Klimaatakkoord EU: geen mislukking, ook geen daverend succes

Kersverse president van de Europese Commissie Ursula von der Leyen samen met de Franse president Emmanuel Macron op de tweedaagse EU-top in Brussel. Beeld Getty

Na een moeizame Europese top kon de nieuwe ‘EU-president’ Charles Michel de victorie kraaien. Sommige waarnemers spreken echter van een mislukking: de vereiste unanimiteit kwam er niet.

Het was geen mislukking, maar toch zeker ook niet het glorieuze debuut waarop de nieuwe ‘EU-president’ Charles Michel had gehoopt. Iets voor één uur ’s nachts twitterde de opvolger van Donald Tusk: ‘Overeenstemming over klimaatneutraliteit in 2050’, wat gezien de moeizame aanloop reden zou zijn hem meteen in een praalwagen te zetten en door Brussel te rijden. Maar al snel bleek dat er een adder onder het gras zat: Polen is nog niet aan boord.

De minder triomfantelijk aangelegde EU-watchers concludeerden daaruit dat de eerste top van Michel eigenlijk was mislukt. Op de Europese Raad worden de slotverklaringen immers altijd unaniem onderschreven door alle regeringsleiders. Maar tijdens de verhitte klimaatdiscussie, die veel langer duurde dan verwacht, bleek de Poolse premier Morawiecki onvermurwbaar. Zijn land wil eerst financiële toezeggingen zien, garanties die geen enkele collega hem nog kan geven.

Met de slotdag van de VN-klimaatconferentie in Madrid in zicht (die is inmiddels zelfs aangebroken) kon de EU zich geen fiasco permitteren. Dus kwamen er wel degelijk unanieme raadsconclusies met de tekst: ‘De Europese Raad onderschrijft de doelstelling om tegen 2050 een klimaatneutrale EU te bereiken, in overeenstemming met de doelstellingen uit het Akkoord van Parijs’, en konden Michel en de eveneens nieuwe commissievoorzitter Ursula von der Leyen dat als doorbraak presenteren.

Maar meteen erna volgt de zin: ‘Eén lidstaat kan zich in dit stadium niet committeren aan de uitvoering van deze doelstelling, en de Europese Raad zal hierop in juni 2020 terugkomen’. Nogmaals: dergelijke uitzonderingsposities voor individuele landen zijn op dit podium hoogst ongebruikelijk. Los daarvan wordt Polen in de tekst niet eens bij naam genoemd.

Zo kwam een einde aan een ongeveer acht uur lange, onvoorspelbare discussie over het 2050-doel. Eigenlijk was Michel van plan om al aan het begin van de avond een feestelijke persconferentie te houden, waarna het werkdiner kon worden besteed aan andere onderwerpen. Maar zijn vuurdoop liep dus even anders.

Andere splijtzwam

Dat Polen, Tsjechië en Hongarije (in die volgorde) moeilijk zouden doen, was verwacht. Hun bezwaren hielden tot voor kort vooral verband met geld: ze eisen financiële toezeggingen vanuit een nieuwe EU-meerjarenbegroting waarover een akkoord op z’n vroegst komend voorjaar wordt verwacht.

Donderdag kwam een andere splijtzwam bovendrijven: kernenergie, al speelde die kwestie de afgelopen weken al gestaag op in Europese klimaatdiscussies. Met name Tsjechië wil dat die energievorm serieus wordt genomen bij het streven naar nul CO2-uitstoot in 2050, tevens hoofddoel van de ‘groene deal’ die de Europese Commissie woensdag presenteerde.

Frankrijk, dat zwaar leunt op kernenergie, kan zich in dat Tsjechische pleidooi vinden, waarmee het krachtenveld op deze top nog wat grilliger werd dan Michel vooraf had kunnen bevroeden. “Kernenergie maakt deel uit van de transitie”, zei de Franse president Macron bij aankomst. “De kolenlanden zullen niet van de ene op de andere dag over kunnen schakelen op hernieuwbare energiebronnen”, zoals zon en wind.

Tsjechië is nu voor ongeveer de helft van zijn energieverbruik afhankelijk van kolen en wil de komende decennia nieuwe kerncentrales bouwen als alternatief. De vraag is of zulke projecten in aanmerking komen voor de miljarden euro’s aan ‘groene’ steun uit de EU-potten die daarvoor in voorbereiding zijn.

Viktor Orbán, premier van Hongarije (voor een derde afhankelijk van kernenergie), wil daarom dat de Europese Investeringsbank, die vorige maand aankondigde zich per 2021 terug te trekken uit fossiele energieprojecten, naast zonne- en wind- ook kernenergie ondersteunt. Tegelijk zit Orbán ook nog op de bekende lijn dat de energietransitie in zijn land door anderen moet worden betaald. “We kunnen niet toestaan dat Brusselse bureaucraten arme mensen en arme landen laten betalen voor de strijd tegen klimaatverandering.”

De grootste tegenstanders van het stimuleren van kernenergie als onderdeel van de transitie zijn Luxemburg en Oostenrijk. Volgens de Luxemburgse premier Bettel zou dit ‘een verkeerd signaal’ zijn.

Hypocriet

De Tsjechische premier Babis noemde Oostenrijk hypocriet, omdat dit buurland (dat zelf geen kernenergie opwekt) een deel van zijn energiebehoeften moet importeren uit het ‘nucleaire’ Tsjechië. “Kernenergie is schone energie, zonder enige uitstoot. Ik begrijp niet dat zo veel landen daar moeilijk over doen.”

Uiteindelijk werd in de slotconclusies aan die pleidooien tegemoet gekomen. ‘Sommige lidstaten hebben aangegeven dat ze kernenergie gebruiken als onderdeel van hun energiemix.’ Maar welke consequenties dat precies zal hebben, vooral voor de financiering, blijft in de lucht hangen.

De dag begon in Brussel overigens met een opmerkelijk protest van Greenpeace-activisten. Zij slaagden erin om in alle vroegte en met behulp van een zelf gecharterde brandweerwagen de gevel te beklimmen van het raadsgebouw waarin de EU-top later op de dag zou plaatsvinden. Ze hingen er een spandoek op met de tekst ‘climate emergency’ en lieten fakkels branden. De politie maakte een (vreedzaam) einde aan de actie en verrichtte tientallen arrestaties.

Lees ook:
Gaan Polen, Hongarije en Tsjechië dwars liggen vanwege het klimaatplan?

Regeringsleiders doen een tweede poging om ook drie dwarsliggers met de klimaatdoelen te laten instemmen.

Frans Timmermans wil alle EU-besluiten onder de klimaatloep houden

EU-kopstukken Von der Leyen en Timmermans presenteerden woensdag hun ‘groene deal’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden