Erfgoed

Kleine Aboriginalstam komt in opstand tegen Chinese mijnbouwgigant

De Australische deelstaat New South Wales staat bekend als ‘coal country’. De Wallerawang steenkolencentrale, op een paar uur rijafstand van de Liverpool Plains, is inactief sinds 2015. Beeld Eva Gabeler

De Chinese mijnbouwgigant Shenhua wil een grote kolenmijn bouwen in het Australische achterland ten noorden van Sydney. Maar een kleine Aboriginalstam komt in opstand. ‘Wij vechten tot we niet meer kunnen.’

Zeker ’s nachts is het doodstil in Gunnedah, een piepklein dorpje in het Australische binnenland. Des te opvallender klinkt het geluid van de piepende wagons van kilometerslange goederentreinen – tot de nok toe gevuld met steenkool. Niet voor niks staat de deelstaat New South Wales bekend als ‘coal country’. In de enige winkelstraat van het dorpje prijkt een standbeeld van een mijnwerker.

“Dat de Australische cultuur verder teruggaat dan de negentiende eeuw wordt vaak vergeten”, zegt ‘Oom’ Neville Sampson. Zijn stem is zacht, hij praat langzaam en kiest zijn woorden zorgvuldig. “De Aboriginal-geschiedenis voert 70.000 jaar terug”, vervolgt hij. Als stamouder van de Gomeroi ziet hij het als zijn taak om kennis over te brengen voordat die voorgoed verloren gaat.

‘We zijn verbannen van ons eigen land’

Samen met een klein groepje Gomeroi staat Oom Neville voor een metalen hek in een afgelegen gebied ten zuiden van Gunnedah. ‘Privéterrein’ staat in grote witte letters op een rood bord. “We zijn verbannen van de Liverpool Plains, ons eigen land”, zegt hij. “Mijnbouwgigant Shenhua is hier nu de baas. Het management moet ons toegang verlenen en dat is tot nu toe één keer gebeurd: op dezelfde dag dat de minister van milieu op werkbezoek kwam.”

Hier staat de aanbouw van een kolenmijn gepland. Het gebied beslaat 35 vierkante kilometer. Maar de Shenhua Watermark-mijn en aboriginalgeschiedenis gaan niet goed samen. De Gomeroi vertellen dat de begraafplaats van hun voorouders verwoest wordt als de mijn gebouwd wordt. Bovendien lopen de rotsformaties gevaar die belangrijk zijn voor de Gomeroi omdat er veldslagen gevoerd zijn.

Oom Neville vertelt dat hij hier soms staat en huilt. Het onderwijzen van jonge Aboriginals is moeilijk zonder dat zij de aarde van de Liverpool Plains onder hun voeten voelen. Het draait om de gevoelsband met dieren, natuur en voorouders. “Het is een manier van leven die langzaam verloren gaat. Dat doet pijn in mijn hart. Anders kan ik het niet uitleggen. Waarom moet hier nóg een mijn komen?”

Het zachte geritsel van de wind

De stamouder zit bomvol verhalen. Maar die zijn vaak moeilijk te begrijpen voor niet-Aboriginals, waarschuwen de Gomeroi. “Aan het zachte geritsel van de wind hoor ik dat onze voorouders tevreden zijn”, zegt Nevil. “De beste manier om onze band met het land te omschrijven, is het gevoel dat witte Australiërs hebben als ze thuiskomen. Als je op de bank gaat zitten en denkt: wat heerlijk om weer thuis te zijn.”

Maar in dit gebied voelen weinig witte Australiërs mee met de pijn van de Gomeroi. De gepensioneerde Gary, die niet met zijn volledige naam in de krant wil vanwege privacyredenen, parkeert zijn auto op een verder lege parkeerplaats. Hij rolt zijn raampje naar beneden. “De mijnindustrie zorgt dat Gunnedah en omliggende dorpjes blijven bestaan. Hier verdienen mensen hun geld.”

De mijnindustrie als banenmotor

Sinds corona is het Australische werkloosheidscijfer gestegen tot 11 procent. En dat getal groeit. Maar de mijnindustrie blijkt keer op keer stabiele werkgelegenheid te bieden. Een kleine 10 procent van het nationaal product wordt verdiend in de mijnsector, volgens overheidscijfers uit 2020. Ongeveer een kwart miljoen mensen werken in de mijnindustrie en veel Australiërs zien de industrie als een banenmotor.

“De Aboriginals moeten zich erbij neerleggen dat hier een mijn komt en dat hun erfgoed verloren gaat”, zegt Gary. Hij heeft een sigaret in zijn linkerhand en blaast rook uit. “Banen zijn nou eenmaal belangrijker dan cultuur. Zo simpel is het.”

Maar de mijnindustrie heeft meer tegenstanders dan alleen de Gomeroi. Ook de boeren in het gebied vrezen de komst van Shenhua. “De grond hier is extreem vruchtbaar”, vertelt boerin Susan Lyle. Ze lacht. “Het enige dat we hier niet kunnen verbouwen zijn oesters en garnalen, daarom ligt de productie hier ook 40 procent hoger dan in de rest van het land. ”

Grondwatersystemen in gevaar door de mijnbouw

De alluviale grond slaat water op in tijden van droogte. Een grote kracht in een droog land als Australië. De grondwatersystemen kunnen voorgoed beschadigd raken door de mijnbouw, is onlangs gebleken uit een onderzoek van de Universiteit van New South Wales. Dat betekent dat het voor boeren moeilijker of zelfs onmogelijk wordt om gewassen te blijven verbouwen op de Liverpool Plains.

De mijngigant heeft boeren in de buurt geprobeerd uit te kopen. Soms met succes. “Maar ik ben niet te koop. Niet voor al het geld in de wereld”, zegt Lyle. ”Het gaat om het principe. Mijn kleinkinderen willen hier ook op het land werken. De Australische natuur verdient meer respect dan dat het krijgt op dit moment.”

Shenhua is benaderd voor een reactie maar wil niet inhoudelijk reageren op de kwestie.

Mijnbouwgigant versus aboriginals

Tot het laatste moment blijft het spannend of mijnbouwgigant Shenhua z’n plannen mag uitvoeren. Aanvankelijk stonden alle seinen op groen. De Australische minister van milieu Susan Ley noemde het economisch gewin van de mijn belangrijker dan het verlies van cultureel erfgoed. De mijn moet 900 miljoen dollar per jaar en 1000 banen opleveren.

Tegen alle verwachtingen in spande de Aboriginalstam een rechtszaak aan, het vonnis moet nog volgen. Daarnaast onderzoekt de deelstaatregering van NSW momenteel of ze de licentie van Shenhua verlengt. Tot die tijd kan de bouw van de mijn niet starten.

Wat er nu gebeurt in New South Wales staat niet op zichzelf. Kortgeleden blies mijnbouwgigant Rio Tinto 46.000 jaar oud Aboriginal erfgoed op in West- Australië – zonder overleg met de lokale stammen.

Lees ook: 

De Aboriginals krijgen hun zin: toeristen mogen de heilige Uluru-rots niet meer beklimmen

De Australische rotsformatie Uluru, ook wel bekend als Ayers Rock, wordt gesloten voor klimmers. Een tegemoetkoming aan Aboriginals, voor wie de rotsformatie heilig is. “Het is een ontzettend belangrijke plek.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden