Kirgizië

Kirgizië balanceert alweer op de rand van revolutie

Betogers proberen maandagavond in de Kirgizische hoofstad Bisjkek over het hek bij het zogenoemde Witte Huis te klimmen, het gebouw waarin zowel de president als het parlement is gehuisvest.Beeld AFP

Oppositiegroepen claimen de macht te hebben overgenomen in Kirgizië, nadat ’s nachts het parlement werd bestormd en een oud-president  bevrijd.

Het Centraal-Aziatische Kirgizië balanceert op de rand van een revolutie, de derde in vijftien jaar. De verkiezingscommissie in de voormalige Sovjet-republiek annuleerde dinsdag de uitslag van parlementsverkiezingen van twee dagen eerder, na hevige straatprotesten in de hoofdstad Bishkek en andere steden vanwege vermoede stembusfraude.

Oppositieaanhangers bestormden maandagnacht het parlement en andere overheidsgebouwen. Ook dwongen ze bij het hoofdkwartier van de veiligheidsdienst de vrijlating af van oud-president Almazbek Atambayev, die vastzat voor corruptie, en enkele andere gedetineerde politici. Het hoofd van de verkiezingscommissie, Nurzhan Shaildabekova, meldde aan persbureau Interfax dat de uitslag was geschrapt ‘om spanning te voorkomen.’

Oppositiegroepen claimden intussen dinsdag dat ze de macht hadden overgenomen en eisten het aftreden van president Sooronbai Jeenbekov. Die beschuldigde op zijn beurt zijn opponenten van een ‘illegale machtsgreep’, maar gaf veiligheids-troepen het bevel om niet op betogers te schieten. Hij vroeg oppositieleiders dringend om hun sympathisanten in te tomen en van de straat te halen. “Ik roep alle politieke krachten op om het lot van het land boven hun politieke ambities te laten gaan.” De premier van Kirgizië, Koebatbek Boronov, trad later op de dag wel af.

Stemmen zouden zijn ‘gekocht’

Volgens de inmiddels geannuleerde uitslag zouden de verkiezingen zondag zijn gewonnen door twee partijen die net als de president voorstander zijn van nauwere banden met Rusland en waarvan eentje is gelieerd aan de president. Maar de stembusgang werd overschaduwd door beschuldigingen over intimidatie van kiezers, het ‘kopen’ van stemmen en andere onregelmatigheden.

Westerse verkiezingswaarnemers spraken daarover hun bezorgdheid uit en oppositiepartijen reageerden kwaad. “De president had beloofd dat hij zou toezien op eerlijke verkiezingen”, zei oppositiepoliticus Ryskeldi Mombekov maandag tegen betogers. “Hij heeft geen woord gehouden.”

De oproerpolitie probeerde de protesten met waterkanonnen, traangas en schokgranaten de kop in te drukken. Daarbij viel één dode en raakten honderden mensen gewond. Maar maandagnacht braken betogers in Bishkek toch door het hek rond het zogenoemde Witte Huis, waar zowel het parlement als de president gehuisvest is. Betogers gooiden paperassen uit de ramen van het complex en er brak even een brand uit, maar die werd snel geblust.

Dinsdag was veel nog onduidelijk over het verdere verloop van de crisis. Een woordvoerder van het ministerie van binnenlandse zaken meldde dat minister Kashkar Junushaliyev ’s morgens niet op het departement was verschenen en dat oppositiepoliticus Kursan Asanov zijn taken voorlopig had overgenomen. Ook sommige andere instanties zouden tijdelijk zijn overgenomen door oppositieleiders.

Maar hoeveel macht zij werkelijk uitoefenden, was niet duidelijk. President Jeenbekov leek dinsdag niet van zins af te treden en ook de rol van de bevrijde oud-president Atambayev was onhelder. De ambassade van Rusland, dat veel invloed heeft in Kirgizië, riep in een verklaring op tot een wettige oplossing die de veiligheid en stabiliteit garandeert.

Kirgizië telt zo’n 6 miljoen inwoners, van wie de meesten moslim zijn en een taal spreken die verwant is aan het Turks. Het verpauperde en etnisch verdeelde land, dat rijk is aan delfstoffen, heeft sinds zijn onafhankelijkheid, na de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1991, behoorlijk wat politieke turbulentie doorgemaakt. Al twee keer, in 2005 en 2010, werd een president door volksprotest afgezet.

Van oudsher is Kirgizië een bondgenoot van Rusland, dat een militaire basis heeft in het land. Maar het land ligt ook tegen de grens met China, en Moskou, Peking en Washington wedijveren er om invloed.

Lees ook:

Ex-president Kirgizië na mislukte politie-inval alsnog gearresteerd

Almazbek Atambajev, ex-president van Kirgizië, is vandaag opgepakt. Woensdag was dat nog mislukt.

Kirgizië: het Zwitserland van Centraal-Azië

Overnachten in een yurt bij nomaden op een hoogvlakte van 3000 meter om wakker te worden met uitzicht op besneeuwde bergtoppen. Dat is Kirgizië, schriijft Christine Baart in een reisreportage.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden