Een tienerstel tijdens zijn trouwdag op het Indonesische eiland Bali.

interviewKindhuwelijken

‘Kindhuwelijk gebeurt lang niet altijd onder dwang, zelf noemen ze het gewoon jong trouwen’

Een tienerstel tijdens zijn trouwdag op het Indonesische eiland Bali.Beeld Getty Images

Kinderen die trouwen, kiezen daar soms zelf voor, ontdekte Hoko Horii tijdens onderzoek in Indonesië. “Ook bij een huwelijk moeten we erkennen dat tieners zelf kunnen nadenken.”

“Wordt het niet eens tijd om te trouwen, voordat hij wegrent?” De vader van de 16-jarige Mawar uit Indonesië riep het grappend naar zijn dochter. Maar de vraag bleef hangen bij Mawar, die al lange tijd samen was met haar ook 16-jarige vriendje Agus. Ze hielden van elkaar. Trouwen, waarom ook niet?

De Japanse onderzoeker Hoko Horii sprak Agus en Mawar langdurig over hun keuze om jong te trouwen, net als enkele tientallen andere jonggehuwden op het Indonesische eiland Bali. “Ik had de simpele vraag: waarom trouwen kinderen?”, vertelt Horii via Skype. “Veel internationale organisaties koppelen het aan armoede, of dwang. Mijn onderzoek laat zien dat een kindhuwelijk ook de eigen keus van een jong stel kan zijn.” Afgelopen maand promoveerde ze op het onderwerp aan de Universiteit Leiden.

Beeld drastisch bijstellen

Ons beeld van een kindhuwelijk moet drastisch veranderen, vindt Horii. “Als je op Google ‘kindhuwelijk’ opzoekt, vind je een stereotype beeld van het fenomeen”, vertelt ze. “Een jong meisje, van twaalf of dertien, met een véél oudere man.” Het zou bovendien altijd plaatsvinden in een ‘exotische’ context - Horii maakt aanhalingstekens met haar vingers - ergens in een “ver, arm land, weg van onze samenleving”.

Die beelden zijn misleidend, vindt Horii. Kindhuwelijken vinden overal ter wereld plaats. Wereldwijd trouwen jaarlijks 12 miljoen meisjes vóór hun achttiende verjaardag; in totaal zijn 115 miljoen mannen ooit kindbruid geweest. In Nederland komen naar schatting jaarlijks 250 huwelijken met een minderjarige voor, berekende het Verwey-Jonker Instituut in 2016. Die huwelijken gelden niet voor de wet, maar wel binnen een lokale of religieuze gemeenschap. Officiële instanties zijn vaak niet op de hoogte van zo'n huwelijk.

Bij het overgrote deel van de kindhuwelijken is het kind zestien of zeventien jaar oud. Ook op Bali, waar de overgrote meerderheid van de bevolking hindoeïstisch is, vertelt Horii: “Daar zijn in veel gevallen én het meisje én de jongen minderjarig.” Leeftijdsverschillen zijn sterk regionaal bepaald, berekende Unicef in 2018. Zo komt een kindhuwelijk in Oost-Azië 2,5 keer zo vaak voor bij meisjes als jongens. In West- en Centraal Afrika is dat verschil veel groter: daar trouwen meisjes tien keer zo vaak als jongens.

Vaak is het een moetje

Tienerzwangerschappen zijn op Bali bij verre de belangrijkste reden voor een kindhuwelijk, vertelt Horii. “Vaak moéten tieners dan wel trouwen, om afkeuring vanuit de gemeenschap te voorkomen.” Op het Indonesische eiland wordt een baby niet erkend als de ouders niet getrouwd zijn. 

Horii: “Het kind mag dan niet meedoen aan belangrijke ceremonies, waarmee het in de gemeenschap wordt opgenomen. Om die problemen te omzeilen, trouwt een jong stel met elkaar.” Het initiatief voor zo’n huwelijk ligt in zo'n geval vaak bij de tieners zelf. “Soms zijn de ouders er zelfs tegen. Die vrezen bijvoorbeeld dat hun kind stopt met school.”

Volgens Horii onderschatten internationale instituten, zoals de VN, hoeveel invloed tieners zelf hebben bij het sluiten van een kindhuwelijk. “Het internationaal recht is rigide”, zegt Horii. “Trouw je onder de 18, dan noemen ze het een kindhuwelijk.” Internationale instituten beschouwen een kindhuwelijk altijd als gedwongen, vertelt de onderzoeker. 

‘Gewoon jong trouwen’

“Tegelijkertijd spoort de Conventie voor de Rechten van het Kind tieners aan om de keuzevrijheid van kinderen te respecteren. Dat spreekt elkaar tegen, vind ik.” “Sowieso gebruikten de kinderen die ik sprak de term ‘kindhuwelijk’ niet”, zegt Horii. “Ze noemen het gewoon jong trouwen.”

Recent verhoogde de Indonesische overheid de minimumleeftijd om te trouwen naar 19, voor zowel jongens als meisjes. Daarvoor was de minimumleeftijd 16 voor meisjes en 19 voor jongens. Op de vraag of zo’n duidelijke leeftijdsgrens kinderen toch ook noodzakelijke bescherming biedt, is Horii even stil. 

Wel een grijze grens, ja

Dan, voorzichtig: “Het is ingewikkeld, dat erken ik meteen. Een huwelijk mag dan niet gedwongen zijn, maar de grens tussen manipulatie en eigen keuze is natuurlijk grijs. Vooral op het platteland is de controle groot. Als tieners verliefd worden op een leeftijdsgenootje, moeten ze zich wel aan traditionele wetten houden. Soms is trouwen dan de enige sociaal geaccepteerde optie. Is het dan dwang, of niet?”

Ze vervolgt: “Tegelijkertijd denk ik dat een verbod problemen oplevert. Ongehuwde jonge moeders in Indonesië hebben minder recht op bescherming, omdat hun kind niet wordt erkend. Maar ook in andere landen geldt: als bestuurders het kindhuwelijk wettelijk verbieden, zullen veel kinderen alsnog trouwen onder een lokale of religieuze wet. Maar dan zijn ze uit het zicht van instanties. Dat brengt veel meer risico's met zich mee.”

Help die jonggetrouwden

Alleen door vooroordelen opzij te zetten, kunnen we getrouwde tieners beter helpen bij die problemen, pleit Horii. “Dat geldt overigens niet alleen voor Indonesië, maar voor de hele wereld. Focus niet op het verbieden van een kindhuwelijk, maar op seksuele voorlichting, om zwangerschappen te voorkomen. En geef voorlichting over jong trouwen, om tieners te informeren over wat getrouwd zijn écht betekent.” 

Ook belangrijk: ondersteun tieners die al getrouwd zijn. “Jong trouwen hoeft niet te betekenen dat iemand stopt met school, bijvoorbeeld”, zegt Horii. “Een tiener heeft meer aan persoonlijke hulp dan aan het bij voorbaat afkeuren van zijn of haar huwelijk.”

Lees ook:

Kindbruid Orhan wil dat haar man wordt vrijgelaten uit de gevangenis

Turkse vrouwen die als kind illegaal zijn getrouwd, eisen de vrijlating van hun opgesloten echtgenoten. Maar opent dat niet de deur naar nog meer kindermisbruik? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden