Kindhuwelijk

Kindbruid Orhan wil dat haar man wordt vrijgelaten uit de gevangenis

Sükriye Orhan met drie van haar kinderen. Haar man zit in de gevangenis, omdat ze te jong was toen ze trouwden. Beeld Melvyn Ingleby

Turkse vrouwen die als kind illegaal zijn getrouwd, eisen de vrijlating van hun opgesloten echtgenoten. Maar opent dat niet de deur naar nog meer kindermisbruik? 

Iedere maand neemt de 26-jarige Sükriye Orhan haar vier kinderen mee naar de gevangenis om hun vader op te zoeken. Aan haar jongste zoontje vertelt ze dat papa daar als schilder werkt. De waarheid valt dan ook moeilijk uit te leggen: Orhans man is veroordeeld tot ruim tien jaar cel omdat hij haar seksueel zou hebben misbruikt.

Dat vonnis is totaal onterecht, zegt Orhan. Haar man zit vast vanwege een noodlottige fout die het stel als jongeren maakte. Zij was destijds 14, hij 21. Ze waren smoorverliefd en gingen er samen vandoor. Orhans ouders lichtten de politie in, maar zagen al snel dat hun dochter vastbesloten was om te trouwen. Het stel vond een imam die een informeel religieus huwelijk verzorgde. Op haar zeventiende trouwden ze alsnog voor de wet. De minimumleeftijd daarvoor is achttien in Turkije, maar met toestemming van haar ouders kon het een jaar eerder.

Van de eerdere melding bij de politie was weinig terecht gekomen. Er was destijds een onderzoek naar seksueel misbruik ingezet, maar na het wettelijke huwelijk hoopte het echtpaar dat de kwestie zou verjaren.

Toekijken hoe papa wordt meegenomen

Dat gebeurde niet. Na jaren vertraging schreef een rechter alsnog een arrestatiebevel uit. “Ik was zwanger van ons vierde kind toen de politie ons huis binnenviel”, vertelt Orhan in haar woonkamer in de Istanbulse arbeiderswijk Zeytinburnu. Haar oudste drie kinderen zitten beduusd naast haar op de bank. “Zij moesten aanzien hoe hun vader werd meegenomen.”

De moeder vestigt nu al haar hoop op een controversiële amnestiewet die binnenkort wordt voorgesteld in het Turkse parlement. De regering van president Erdogan heeft aangegeven gratie te willen verlenen aan mannen zoals Orhans echtgenoot, mits zij wettelijk getrouwd zijn. Belangenverenigingen zeggen dat de amnestie uitkomst kan bieden aan achtduizend gezinnen. Maar zowel oppositiepartijen als vrouwenrechtenorganisaties maken bezwaar. Zij vrezen dat de wetshervorming kindhuwelijken verder zal normaliseren en een opstap is naar de vrijlating van kinderverkrachters.

Die vrees komt niet uit de lucht vallen, aldus Hülya Gülbahar, een advocate die zich al ruim dertig jaar inzet voor vrouwenrechten in Turkije. Ze wijst op talloze eerdere maatregelen waarmee de AKP-regering de positie van jonge vrouwen almaar kwetsbaarder maakte: de legalisering van islamitische huwelijken zonder registratie bij de overheid, het compliceren van echtscheidingen, het achterhouden van regeringscijfers over kindermisbruik – de lijst gaat nog wel even door.

“De AKP ziet vrouwen als mannelijk bezit”, stelt de advocate kortaf. De amnestiewet dient volgens haar geen éénmalige gratie, maar een veel bredere wereldvisie. “Dit is pure geboortepolitiek. De AKP wil dat vrouwen zo vroeg mogelijk trouwen en zo veel mogelijk kinderen baren. We moeten hen daartegen beschermen.”

Tegengewerkt door feministen

Orhan voelt zich echter allesbehalve beschermd door advocaten zoals Gülbahar. Ze verzucht dat een eerdere amnestiewet in 2016 van tafel werd geveegd nadat vrouwenorganisaties massaal de straat opgingen. “De feministen werken ons voortdurend tegen”, zegt ze fel. “Ik begrijp niet waarom ze ons gezin willen opbreken. Hebben ze soms geen geweten?”

Zonder haar man kan Orhan nauwelijks rondkomen. De jonge moeder loopt drie maanden achter op de huur, heeft geen geld voor schoolboeken en zet met moeite een maaltijd op tafel. “Soms denk ik aan zelfmoord”, stamelt ze door haar tranen heen. “Als moeder kan ik het niet aanzien mijn kinderen zo te zien opgroeien. Mijn oudste zoon snapt inmiddels wat er is gebeurd. Hij zei laatst: was ik maar niet geboren, dan zat papa niet in de gevangenis.”

Orhan benadrukt dat zij uiteraard tegen de vrijlating van kinderverkrachters is. “Maar mijn man ís geen verkrachter”, zegt ze fel. “We zijn wettelijk getrouwd en houden van elkaar. Het enige waar ik om vraag, is dat er een uitzondering wordt gemaakt zodat mijn kinderen hun vader terugkrijgen.”

Eisen van conservatieve families

Maar zo werken wetten niet, stelt Gülbahar. Dezelfde wetshervorming die in Orhans geval uitkomst biedt, kan in andere gevallen tot misbruik leiden. Want hoe stel je vast of een wettelijk huwelijk ook vrijwillig is? Wat betekent de term ‘vrijwillig’ überhaupt voor minderjarigen? En hoe voorkom je dat meisjes ten prooi vallen aan de eisen van hun conservatieve families?

“Een amnestie voor een selecte groep kan de levens van miljoenen meisjes in gevaar brengen”, concludeert de advocate. “Zodra je uitzonderingen maakt, verlies je de strijd tegen deze foute culturele normen. De wet moet de samenleving leren dat het onacceptabel is als kind te trouwen.”

Orhan heeft die les allang geleerd. Ze wijst op haar zesjarige dochtertje dat op het tapijt zit te spelen. “Natuurlijk wil ik niet dat zij op dezelfde leeftijd trouwt als ik”, zegt ze.

Intussen heeft ze haar hoop op de amnestiewet gevestigd. “Als de wet er niet komt, zal ik nog vijf jaar mijn man opzoeken in de gevangenis. Ik kan niet anders, ik houd van hem.”

Lees ook: 

Trouwen op je veertiende

In vluchtelingenkampen in Jordanië huwelijken Syrische ouders hun dochters uit. Uit armoede en uit traditie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden