Groot-Brittannië Brexit

Keiharde zuivering kan Johnson nog opbreken

Beeld AFP

Premier Boris Johnson gooit in een keer 21 parlementariërs uit de Conservatieve fractie. Zo versterkt hij op korte termijn het pro-brexitkamp, maar op lange termijn ondermijnt hij zijn partij. 

Hij wandelde naar zijn plek op de groene bankjes alsof er niets gebeurd is. Ken Clarke (79), als langstzittend parlementslid de trotse drager van de titel ‘Vader van het Lagerhuis’, hoorde dinsdagavond dat hij uit de Conservatieve fractie was geknikkerd door premier Johnson omdat hij besloot met de oppositie mee te stemmen. Hij kon vertrekken, ondanks zijn 49 dienstjaren als Conservatief parlementslid en ondanks zijn verleden als minister van financiën.

Maar de stoïcijnse Clarke ging gewoon tussen de Tories zitten. Naast oud-premier May nota bene.

Met hem kregen nog twintig Conservatieven te horen niet langer welkom te zijn in de fractie. In de Whatsapp-groep voor Tory-parlementariërs kregen ze het dringende verzoek de groep per direct te verlaten, zo lekte uit via Sky News. Rory Stewart, onder May nog minister van ontwikkelingssamenwerking, kreeg via een appje te horen dat hij eruit ligt. Zo gaat het blijkbaar in 2019. “Op deze manier afstand doen van zeer loyale partijleden is ongekend”, zei Stewart vol ongeloof. Hij is overigens van plan het vertrek aan te vechten en wil alsnog namens de Conservatieven aan de volgende verkiezingen meedoen.

Zelfs veel oppositieleden konden hun oren en ogen niet geloven. 21 partijprominenten in één keer uit de partij gegooid? Het was zonder twijfel het belangrijkste bijeffect van de eerste grote stemming in het Lagerhuis op dinsdagavond. Conservatieven met een enorme staat van dienst, velen met jarenlange ministerservaring, zitten vanaf nu als partijlozen in het Lagerhuis.

Belangrijker dan eigen toekomst

De dissidenten konden Johnsons no-dealkoers niet langer accepteren. Zij wilden de garantie dat de premier een serieuze poging zou doen om een nieuw akkoord te bereiken met de EU, maar zagen daar in hun gesprekken met hem onvoldoende bewijs voor. En het tegenhouden van no deal was voor hen belangrijker dan hun eigen politieke toekomst. “Het is misschien geen goede zet voor mijn carrière, maar wel het juiste om te doen”, zei oud-minister van justitie David Gauke, één van de dissidenten.

'Vader van het Lagerhuis’ Ken Clarke is uit de Conservatieve fractie gezet. Beeld REUTERS

Gauke had in zijn veertien jaar als Conservatief parlementariër nog nooit tegen zijn partij gestemd, maar moest zijn eerste keer direct met vertrek bekopen. En dat terwijl iemand als Jacob Rees-Mogg, huidig kabinetslid en brexit-hardliner, in negen jaar tijd al bijna honderd keer tegen de partijlijn inging. Zelfs premier Johnson stemde meerdere keren tegen het brexit-akkoord van zijn voorganger May, zonder gevolgen.

“Geldt er één regel voor hem en andere regels voor de rest?”, vroeg Labour-parlementslid Vernon Coaker in het Lagerhuis tijdens het Vragenuurtje. Een vraag die Johnson ontweek.

Pro-brexitkamp

De naschok van het vertrek van deze 21 prominente Conservatieven kan gigantisch zijn. De Conservatieve partij, de oudste politieke groepering van Groot-Brittannië, schudt immers op haar grondvesten. Ze raakt 21 gematigde voorlieden kwijt, waardoor er bijna een volledig pro-brexitkamp overblijft.

De hardliners bij de Conservatieven vonden de stap van de premier meer dan terecht. Nadat de brexitkoers van de premier zo was gedwarsboomd, moesten er maatregelen worden genomen, zeiden verschillende brexiteers. Maar dat de partij daarmee met twee maten meet, staat wel vast. Premier May durfde nooit zo hard op te treden tegen de rebellerende brexitvleugel, uit angst haar meerderheid te verliezen.

Johnson komt door deze stap 25 zetels te kort voor een meerderheid. Verkiezingen zijn daarom uiteindelijk de enige manier voor hem om door te regeren, nog los van de vraag hoe moeilijk het zal zijn om die verkiezingen te organiseren.

Door het vertrek van deze groep Conservatieven zal de partij bij nieuwe verkiezingen nog verder naar rechts opschuiven met een nog veel luidere pro-brexitboodschap. Handig, voor wie de strijd van Nigel Farage en zijn Brexit Party wil winnen. Maar zo drijven de Tories wel steeds verder af van het politieke midden, de plek die zij juist jarenlang domineerden. 

Lees ook: 

Boris Johnson heeft alles in het brexit-schaakspel allang uitgedacht

Premier Boris Johnson zal zich niet zomaar neerleggen bij een parlementaire meerderheid tegen een no-dealbrexit. Hij heeft zijn tegenzet al klaar. Plus die daarna en daarna, en alle alternatieve zetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden