Analyse'Hervormingen'

Kazachstans nieuwe tijdperk doet verdacht veel denken aan het oude

Kazachse veiligheidstroepen bewaken een plein in de hoofdstad Almaty, dat ze vorige week woensdag hadden afgesloten om een aangekondigde demonstratie te voorkomen.  Beeld Reuters
Kazachse veiligheidstroepen bewaken een plein in de hoofdstad Almaty, dat ze vorige week woensdag hadden afgesloten om een aangekondigde demonstratie te voorkomen.Beeld Reuters

Kazachstan is een nieuw tijdperk binnengetreden. Maar dat zou weleens verdacht veel op het afgesloten tijdperk kunnen lijken.

Eric Brassem

De Kazachse president Kassym-Jomart Tokajev sprak vorige week vrijdag zakenlieden toe, die waren ontboden om te horen over de ‘echte hervormingen’ en ‘grondige transformatie van de sociale structuren’ die Tokajev beoogt.

De president analyseerde hoe het kon dat begin deze maand sociale onrust het land overspoelde. “Corruptie en de verschillen in inkomen speelden de rol van een ontstoken lucifer nabij een kruitvat.” Tokajev eist dat bedrijven bijdragen aan een sociaal fonds ‘om het volk te betalen wat het toekomt’.

De schuldige van de sociale misstanden heeft Tokajev ook al aangewezen. Dat is zijn voorganger, Nursultan Nazarbajev, president van 1991 tot 2019, bijgenaamd ‘Elbasy’, de Vader des vaderlands: “Dankzij Elbasy ontstond een groep zeer winstgevende bedrijven, evenals een groep mensen wier rijkdom zelfs naar internationale maatstaven aanzienlijk is.”

Machtsstrijd gewonnen

Nazarbajev zelf, die tot begin van de maand de machtige functie van voorzitter van de Veiligheidsraad bekleedde, heeft in een toespraak laten weten dat hij met pensioen is, dat hij achter Tokajev staat, en dat er geen sprake is van een machtsstrijd. Dat laatste kan kloppen. Tokajev lijkt de machtsstrijd te hebben gewonnen, met dank aan een door Rusland geleid buitenlands legertje.

Tal van Nazarbajevs familieleden en naasten, onder wie enkele miljardairs, zijn uit hun functies in staatsbedrijven en overheidsorganen gezet. Het lijkt een kwestie van tijd, of de ‘Denazarbajevisatie’ zal ertoe leiden dat de Nazarbajev-standbeelden en -straten verdwijnen, evenals diens portretten op de bankbiljetten.

Activisten zijn een petitie begonnen om de naar Nazarbajev vernoemde Kazachse hoofdstad Nur-Sultan zijn oude naam Astana weer terug te geven. Die werd 220.000 keer ondertekend, meldt de site Eurasia. Een andere petitie (25.000 handtekeningen) vraagt om intrekking van de wet die Nazarbajev en diens directe familieleden levenslange immuniteit van rechtsvervolging verleent.

‘Kontkussers’

Dergelijke brutaliteiten zouden onder Nazarbajev zwaar zijn bestraft. Een nationaal bekende marathonloper, Marat Zhylanbayev, kreeg vorige maand een aanklacht wegens belediging aan zijn broek, nadat hij op sociale media had geklaagd dat in Kazachstan ‘alleen kontkussers’ vrij konden leven. De zaak was aangespannen door een ‘mensenrechtenorganisatie’, die met soortgelijke procedures tegen critici vooral de rechten van de Nazarbajev-kliek moest veiligstellen.

De zaak is inmiddels geschrapt, maar – echte – mensenrechtenorganisaties zijn nog niet tevreden. Tokajev heeft zeker meer dan tweehonderd demonstranten laten doodschieten, en meer dan tienduizend mensen vastgezet. De internationale journalistenorganisatie CPJ heeft geprotesteerd omdat journalisten worden gearresteerd en geïntimideerd.

Familieleden van vermisten proberen wanhopig na te gaan of hun naasten dood zijn, of gevangengezet. Eurasianet noemt het geval van een archeoloog, wiens lichaam door familieleden werd aangetroffen in een lijkenhuis – met handboeien om, tekenen van mishandeling en een kogel door de borst.

Tokajev, jarenlang de rechterhand van Nazarbajev, is dus een onwaarschijnlijke kandidaat om het land democratie en transparantie te brengen. Met zijn beroep op Russische hulptroepen heeft hij zich gelieerd aan Moskou, een onwaarschijnlijke bondgenoot als het hem te doen is om democratische waarden.

Nog een land dat niet zit te wachten op de invoering van democratie en vrijheid voor kritische organisaties is Kazachstans grootste investeerder, China. Dat deelt met het islamitische Kazachstan een grens in de provincie Xinjiang, waar Peking de islamitische Oeigoeren zwaar onderdrukt.

Lees ook:

Russen vertrekken uit Kazachstan, maar de invloed blijft

Met gepast ceremonieel is de voornamelijk Russische troepenmacht in Kazachstan begonnen met de terugtrekking. Missie volbracht?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden