Nieuws Migratie

Kan Guatemala wel meer asielzoekers gaan opvangen?

Migranten aan de Guatemalteekse kant van de grens. Beeld Getty Images

De Verenigde Staten willen dat Guatemala veel meer asielzoekers gaat opvangen. Maar het is onduidelijk hoe dat land, waar morgen verkiezingen zijn, die opvang moet organiseren.

De Amerikaanse president Donald Trump keek op 26 juli triomfantelijk toe in Washington. De Guatemalteekse minister van binnenlandse zaken zette die dag zijn handtekening onder een overeenkomst tussen de VS en Guatemala, die ervoor zorgt dat het Midden-Amerikaanse land een zogenoemd ‘veilig derde land’ voor asielzoekers zou moeten worden.

Jaarlijks trekken vele duizenden Midden-Amerikanen door Mexico naar de VS, gedreven door armoede en geweld. Hen stoppen is voor Trump een paradepaardje. De overeenkomst met Guatemala moet hem daarbij gaan helpen; het land ligt precies op de route van Hondurezen en Salvadoranen naar de VS, en is daardoor voor de Amerikanen op papier een strategische kandidaat als ‘derde veilige land’ voor asielzoekers. Met de afspraak mogen ongedocumenteerde migranten geen asiel meer aanvragen op Amerikaanse bodem zonder dat eerst in het Midden-Amerikaanse land te hebben gedaan.

Capaciteit

In Guatemala wordt echter met een mengeling van boosheid en vertwijfeling op de afspraak gereageerd. Guatemalteekse mensenrechtenactivisten plaatsen grote vraagtekens bij de wijze waarop de overeenkomst tot stand is gekomen en zijn het er unaniem over eens dat het land niet in staat is om duizenden asielzoekers op te vangen. Daarbij lijkt de regering vooralsnog geen plan te hebben om de overeenkomst uit te voeren.

“Guatemala kan het in het geheel niet aan om duizenden Midden-Amerikanen in eigen land op te vangen”, zegt Nery Rodenas van de mensenrechtenafdeling van de aartsdiocees in Guatemala-Stad. “We hebben de capaciteit, de infrastructuur en het geld niet, het land is te onveilig en asielzoekers vinden hier helemaal geen mogelijkheden om een leven op te bouwen.”

Guatemala is traditioneel een van de armste en gewelddadigste landen in Midden-Amerika. Bovendien zijn grootschalige corruptie en mensenrechtenschendingen er aan de orde van de dag. De Amerikaanse regering zelf lijkt in interne rapportages nota bene van mening dat Guatemala allesbehalve een ‘veilige’ bestemming voor asielzoekers is. De Guatemalteken vormden vorig jaar de grootste groep ongedocumenteerde migranten die aan de Amerikaanse grens met Mexico werden opgepakt.

Guatemala en buurlanden Beeld Louman & Friso

Gedeporteerde landgenoten

Bovendien schreef het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken zelf in een vorig jaar gepubliceerd rapport over de mensenrechtensituatie in Guatemala dat het land geenszins in staat is om voor opvang van asielzoekers te zorgen. De cijfers onderschrijven dat: vorig jaar vroegen slechts 257 mensen asiel in Guatemala aan, en van die aanvragen is slechts een handvol überhaupt goedgekeurd.

Christopher Sabatini, de hoofdredacteur van opiniewebsite Global Americans, noemt de overeenkomst om die redenen ‘belachelijk’. “Guatemala is niet eens in staat om de eigen landgenoten die uit de VS zijn gedeporteerd op te vangen”, zegt hij fel. “Het opbouwen van de voorzieningen om tienduizenden Hondurezen en Salvadoranen op te vangen vereist een enorme investering, en Guatemala heeft dat geld absoluut niet.”

Het is op dit moment ook onduidelijk hoe de overeenkomst uitgevoerd moet gaan worden. De regering van de Guatemalteekse president Jimmy Morales heeft, in ieder geval openlijk, nog geen plan gepresenteerd om asielzoekers in eigen land op te gaan vangen. Vooralsnog is alleen bekend dat bijna 89 agenten van de Amerikaanse immigratiedienst Ice in Guatemala zouden worden ingezet als adviseurs.

Juridische geldigheid

Critici stellen bovendien dat de afspraak tussen Guatemala en de VS illegaal is en tot stand is gekomen door onredelijke Amerikaanse druk. In de weken voorafgaand aan de ondertekening van de overeenkomst dreigde de regering-Trump met draconische importheffingen op Guatemalteekse exportproducten, wat een enorme klap zou betekenen voor de economie.

Mensenrechtenactivisten als Rodenas stellen intussen scherp dat het volledig onduidelijk is hoe de overeenkomst tot stand is gekomen en wat er in het document staat. “Het gebrek aan transparantie in de onderhandelingen over de overeenkomst is stuitend. Onze regering vertelt ons niets, we weten niet hoe die in de praktijk uitgevoerd moet worden.”

Het is dan ook de vraag of de overeenkomst, die door de Guatemalteekse regering is getekend zonder te zijn goedgekeurd door het Congres, uiteindelijk stand zal houden. Het Constitutioneel Hof moet de juridische geldigheid van het document nog vaststellen. In de VS zelf bepaalde een federale rechtbank vorige week dat ongedocumenteerden niet mag worden verboden asiel aan te vragen op Amerikaanse bodem, zelfs al hebben ze grens illegaal overgestoken. Daardoor komt de overeenkomst met Guatemala op losse schroeven te staan.

Verkiezingen staan in het teken van corruptieschandalen

Terwijl Guatemala worstelt met de migratiekwestie, gaan kiezers in het Midden-Amerikaanse land morgen opnieuw naar de stembus om een nieuwe president te kiezen, nadat de eerste rond op 16 juni geen duidelijke winnaar opleverde. Lang leek het erop dat Sandra Torres, de ex-vrouw van oud-president Álvaro Colom, de eindoverwinning uit het vuur zou gaan slepen, maar volgens een donderdag in dagblad Prensa Libre gepubliceerde peiling is de conservatieve Alejandro Giammatei inmiddels favoriet voor de eindzege. De campagne stond vooral in het teken van eindeloze juridische en corruptieschandalen. President Jimmy Morales, die grondwettelijk niet mag worden herkozen, is al jaren verwikkeld in een bittere strijd om CICIG, een door de VN gesteunde anti-corruptiewaakhond die hem op smeergeldaffaires onderzoekt, het land uit te zetten. Ook werd de kandidatuur van voormalig openbaar aanklager Thelma Aldana, lang een gevierd corruptiebestrijder, in mei geblokkeerd door het Grondwettelijk Hof, dat haar op haar beurt van smeergeldaffaires beschuldigt.

Lees ook: 
En voort trekt de karavaan der wanhopigen, hopend op een beter leven in de VS

Drie weken zijn ze onderweg, de jongeren, vrouwen en kinderen uit Midden-Amerika die in de Verenigde Staten een beter leven hopen te vinden. Nog zo’n duizend kilometer te gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden