Reportage Lesbos

Kamp Moria zit voller dan vol en ze blijven maar komen

Politieagenten rond uitgebrande containers in kamp Moria op Lesbos, kampbewoners kijken van een afstandje toe. Bij die brand kwam een vrouw om het leven. Beeld AFP

De brand in kamp Moria op Lesbos zondag zet de schijnwerper vol op de omstandigheden waarin de vluchtelingen op de Griekse eilanden leven. Met 30.000 zijn ze, meer dan ooit sinds de Turkije-deal van 2016.

Brand of niet, een dag later moet er gewoon haar geknipt worden. Het leven gaat door in kamp Moria. Ahmad (16) uit Afghanistan moet plaatsmaken voor de kappers. Hij grijpt het stuk karton waarop hij aan de buitenkant van het officiële vluchtelingenkamp tegen het hek zat. Drie jongens zetten meteen een tafel neer en stallen hun kapgerei uit. Twee tondeuses, drie kammen en een potje gel. Zoals ze dat elke dag doen.

Moria is inmiddels zo groot dat er een hele winkelstraat is ontstaan met fruitverkopers, handelaren in en reparateurs van elektrische apparaten, en dus ook een kapper. Ze doen zaken te midden van krakkemikkige tentjes en bergen stinkend afval. De grootste pech hebben degenen met een plekje naast een van de onwaarschijnlijk smerige mobiele toiletten.

Ahmad sjokt naar zijn koepeltentje, dat hij deelt met zijn moeder en broer – zijn vader is op de vlucht aan de grens tussen Iran en Turkije achtergebleven. Net als het onderkomen van duizenden anderen staat het tentje op een heuvel in een olijfgaard naast het officiële kamp. Dat biedt officieel plaats aan 3000 mensen; inmiddels zitten er binnen en buiten de hekken bijna 13.000. Sinds de zomer reikt de zee aan tentjes tot over de heuvel. Wie op de top staat, ziet dat de eerste koepeltjes ook al in de groene vallei ernaast zijn opgezet. “Toen ik op 17 september aankwam, duurde het twee dagen voor ik me kon registreren”, zegt Ahmad. “Toen kreeg ik pas een tentje. Daarvoor sliep ik in de open lucht.”

Doorstroming

Sinds de zomer neemt de vluchtelingenstroom vanuit Turkije naar de Griekse eilanden weer toe. In augustus zetten er ruim 7700 voet aan wal, ruim twee keer zoveel als in dezelfde maand in 2018. Ook in september waren het er ruim 7000, grotendeels Afghanen. De oorzaak is niet duidelijk, maar veel vluchtelingen zeggen desgevraagd dat ze zich niet veilig voelden in Turkije.

Tegelijkertijd stokt de doorstroming naar het Griekse vasteland. Zelfs voor degenen die als kwetsbaar worden aangemerkt – een voorwaarde om te mogen doorreizen naar bijvoorbeeld Athene – is nu geen plek. Daardoor is de situatie niet alleen op Lesbos alarmerend. In het kamp op Samos zitten negen keer zoveel vluchtelingen als waarvoor plaats is, op Kos vier keer zoveel, op Chios drie. In totaal zijn het er 30.000, en dat waren er nog nooit zo veel sinds de EU in maart 2016 een akkoord sloot met Turkije. In principe moeten vluchtelingen terug naar dat land, maar daarvan komt bijna niets terecht door onder meer trage asielprocedures. 

Waar die overbevolking toe kan leiden, werd zondagavond zichtbaar. Bij de brand kwam een vrouw om het leven. Al snel meldde staatspersbureau Ana op grond van politiebronnen dat een vrouw en een kind waren omgekomen, maar onderminister Lefteris Oikonomou van burgerbescherming zei een dag later dat alleen het lichaam van een vrouw het mortuarium was binnengebracht. Zondag beweerde de politie nog dat het vuur was aangestoken, maandag meldde Oikonomou dat sprake was van kortsluiting in het kookgedeelte.

Dat de Griekse overheid niet met één mond spreekt, zegt wat over de chaos en het gebrek aan coördinatie. De vraag is wat er gebeurt bij een grotere brand of opstand. Een andere kopzorg: de winter komt eraan. “Waar gaan wij die doorbrengen? Hier?”, vraagt Elmar Shabani (26) zich af, wijzend op zijn flinterdunne tentzeil. Niemand die eraan wil denken wat er met al die tentjes gebeurt bij regen en kou.

De Nederlandse hulporganisatie Movement on the Ground plaatst nu pallets onder de tentjes, zodat regenwater er straks niet dwars doorheen stroomt. Maar ook de wirwar aan elektriciteitskabels laag boven de hoofden van de kampbewoners en hun vele gammele kookstelletjes kunnen voor ongelukken zorgen.

Tussen wal en schip

De familie Shabani heeft intussen andere zorgen: ze vallen in Moria tussen wal en schip. Vader Najdat (55) komt uit Syrië, dus is het gezin in een Arabische sectie van het kamp geplaatst. Maar alleen hij is moslim, zijn zoons Elmar en Jakub (24) niet. En moeder Aliya (47) al helemaal niet: zij is half Russisch, half Pools. Ze zijn gevlucht uit Syrië omdat Najdat, een Turkmeen van origine, weigerde de rest te dwingen moslim te worden.

“Maar nu word ik hier alsnog gediscrimineerd”, zegt Aliya, die alleen Russisch spreekt. “De andere vrouwen laten me niet in de rij voor het eten omdat ik geen hoofddoek draag”, zegt ze. En voor haar asielaanvraag en doktersbezoeken zijn er geen tolken. Behalve met haar familie kan ze met niemand in het kamp praten. Daarbij komen nog eens de moeilijkheden die iedereen in het kamp heeft: de urenlange wachttijden voor de smerige douches, het gevoel van onveiligheid en onzekerheid.

De Griekse regering heeft maandag een reeks maatregelen afgekondigd die de druk op de eilanden moet verlichten. Meest concreet is het akkoord met de dertien regionale overheden over het overplaatsen van 10.000 kwetsbare bewoners naar het vasteland. Daarnaast is het de bedoeling de asielprocedure strenger te maken en te stroomlijnen zodat die nog maar drie maanden in beslag neemt – maar hoe dat precies moet werken, is nog onduidelijk.

Het opvallendst is een nog geheim plan dat Griekenland volgende week samen met Bulgarije en Cyprus aan de EU wil voorleggen. Alle drie de landen hebben te maken met een vluchtelingenstroom uit Turkije. Griekse media speculeren dat de landen een deal willen sluiten naar het voorbeeld van Italië, dat vorige maand met enkele EU-landen een verdeling van nieuwe vluchtelingen overeenkwam. Een regeringswoordvoerder wilde dat maandagavond niet bevestigen.

De achternaam van Ahmad is bij de redactie bekend.

Lees ook:

Doden en ongeregeldheden bij brand in vluchtelingenopvang Moria op Lesbos

Een Afghaanse vrouw en een kind verbrandden bij de container waarin zij woonden. Ook andere onderkomens gingen in vlammen op.

Eindeloos wachten op Griekse actie voor de vluchtelingen op Samos, Lesbos, Chios en Kos

Vier jaar na het begin van de vluchtelingengolf nemen vrijwilligers in de Griekse vluchtelingenkampen nog steeds basis­taken als medische zorg en juridische bijstand op zich. Waarom doen de Grieken dat niet allang zelf

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden