Kaing Guek Eav, beter bekend als Kameraad Duch, tijdens de eerste dag van het proces bij het Cambodja-Tribunaal in 2009. Hij werd veroordeeld voor misdaden tegen de menselijkheid.

In memoriamKaing Guek Eav (1942-2020)

Kameraad Duch was een wrede handlanger van het Cambodjaanse schrikbewind van Pol Pot

Kaing Guek Eav, beter bekend als Kameraad Duch, tijdens de eerste dag van het proces bij het Cambodja-Tribunaal in 2009. Hij werd veroordeeld voor misdaden tegen de menselijkheid.Beeld EPA

Kameraad Duch stond bekend om zijn nietsontziende wreedheid tijdens het communistische regime in Cambodja. Hij bekende later schuld, maar probeerde zijn rol te minimaliseren. 

Tijdens zijn berechting voor het Cambodja-tribunaal probeerde Kaing Guek Eav – beter bekend als Kameraad Duch – zijn rol bij de Rode Khmer nog te bagatelliseren. Hij volgde slechts orders op. Hij durfde er niet aan te denken een opdracht van zijn bazen te weigeren. Maar de gevolgen waren enorm. Onder zijn leiding werd een Cambodjaanse school omgevormd tot een gevangenis, waar tussen 1975 en 1979 duizenden mensen op brute wijze werden gemarteld.

Kameraad Duch was een van de bekendste bevelhebbers van de Rode Khmer, het communistische regime dat Cambodja in de jaren zeventig wilde omvormen tot een agrarische heilstaat en dat verantwoordelijk wordt gehouden voor de dood van naar schatting 1,7 miljoen mensen. Hij overleed woensdag op 77-jarige leeftijd aan de gevolgen van een longziekte.

Duch was de baas van S21, een gevangenis in Phnom Penh die werd gebruikt om vijanden van de beoogde heilstaat op te sluiten en te martelen. De voormalige wiskundeleraar sloot zich in 1970 aan bij de communisten om zich tegen de toenmalige overheid te verzetten en te helpen bij het transformeren van Cambodja. 

Na het martelen volgde de dood

Rode Khmer-leiders Pol Pot en Nuon Chea zagen in de leraar de perfecte gevangenisbaas. In Duch’s ogen was iedere gevangene een spion of een verrader, die net zo lang gemarteld diende te worden tot hij of zij een misdaad had bekend. Na die bekentenis volgde meestal de dood. “Als ze eenmaal gearresteerd waren, konden we een spion of vijand niet meer laten gaan”, vertelde Duch jaren later in een interview. Meer dan 12.000 mensen werden onder zijn verantwoordelijkheid vermoord. Slechts zeven volwassen gevangenen wisten S21 te overleven.

Aanvankelijk leek de folteraar, net als andere Rode Khmer-leiders, vrijuit te gaan. Pas in 1999 kwam de Britse fotograaf Nic Dunlop hem in het noordwesten van Cambodja op het spoor. Duch werkte onder een valse naam voor een hulporganisatie nabij de Thaise grens. Enkele weken later erkende hij alsnog zijn ware identiteit en gaf hij toe verantwoordelijk te zijn voor de dood van vele onschuldige mensen. Kort daarop volgde zijn arrestatie. Hij was de eerste Rode Khmer-leider die voor het door de VN gesteunde Cambodja-Tribunaal werd gebracht.

Een absoluut dictatoriaal instrument

Twintig jaar na de val van het gruwelregime, presenteerde Duch zichzelf als een herboren christen. Tijdens zijn berechting bood hij verschillende keren zijn excuses aan. Ook probeerde hij zijn rol zo klein mogelijk te maken. “Ik was slechts een absoluut dictatoriaal instrument van de Partij”, vertelde hij de rechtbank. “Ook al wist ik dat een bevel crimineel was, ik durfde er zelfs niet over na te denken een bevel van de top aan te vechten.”

Zijn onverbiddelijke werkwijze als gevangenisbaas toonden echter weinig sporen van empathie of medelijden. Zodra hij ook maar vermoedde dat iemand een vijand van het regime was gaf hij opdracht die persoon te doden. Hij ging daarnaast zeer methodisch te werk. Zo hield hij een uitgebreid archief bij met foto's van gevangenen en uitgetikte bekentenissen waarin mensen valselijk verklaarden voor de CIA of de KGB te werken.

De enkeling die zijn foltering wel wist te overleven is voor het leven getekend. “Ik zal nooit meer een gezond mens zijn zoals ik was voordat ik in S21 werd opgesloten”, vertelde overlever Bou Meng aan zijn advocaten. “De zichtbare en onzichtbare littekens zijn voor altijd. Mijn lichaam en geest zijn voor eeuwig vernietigd.”
Duch werd in 2010 schuldig bevonden voor misdaden tegen de menselijkheid. Hij kreeg aanvankelijk 35 jaar cel. Tijdens een hoger beroep werd dat omgezet in levenslang.

Lees ook: 

Twee Rode Khmer-leiders veroordeeld voor genocide na rechtszaak van twaalf jaar

Het Cambodja-tribunaal heeft uitspraak gedaan in het laatste proces over het schrikbewind van de Rode Khmer tussen 1975 en 1979. Twee hoge leiders van de Rode Khmer zijn schuldig bevonden aan genocide. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden