Landbouwdebat

Kamer wil opheldering over doodlopend geitenpaadje van minister Adema

Piet Adema, minister van landbouw, verlaat het Binnenhof na afloop van de wekelijkse ministerraad. Nieuwe strengere mestregels worden toch eerder ingevoerd dan Adema van plan was.  Beeld ANP
Piet Adema, minister van landbouw, verlaat het Binnenhof na afloop van de wekelijkse ministerraad. Nieuwe strengere mestregels worden toch eerder ingevoerd dan Adema van plan was.Beeld ANP

Heeft minister Adema (landbouw) gegokt en verloren met het Nederlandse mestbeleid? Tweede Kamerleden eisen woensdag in een debat duidelijkheid van de bewindsman, die tot op het laatste moment dacht ‘Europa’ te kunnen overtuigen.

Auke van Eijsden

Brussel kan nog zo hard ‘nee’ roepen, Nederlandse landbouwministers horen al decennia: misschien tóch wel. Het laatste slachtoffer van die spraakverwarring is het nationale mestbeleid, dat veel eerder dan gedacht aan banden wordt gelegd. Daardoor is het al vanaf maart verboden om mest uit te rijden op bufferzones, de grond direct naast sloten. Eerder had minister Piet Adema (landbouw) nog gezegd dat het nieuwe beleid pas in 2024 zou ingaan.

Daarop moest hij vrijdag terugkomen – na een Europese reprimande. “Ik snap best dat het voor heel veel boeren een negatieve dag is”, reageerde de bewindsman teleurgesteld. “Dat is jammer.”

Met dat eufemisme nemen boeren geen genoegen, bleek direct. En Tweede Kamerleden ook niet. Ze willen weten: hoe is het mogelijk dat Adema er zó naast zat? Diverse oppositiepartijen, waaronder GroenLinks en BBB, willen dat de minister excuses aanbiedt en uitlegt hoe het misverstand precies is ontstaan. Ook CDA-Kamerlid Derk Boswijk vindt dat Adema ‘wat uit te leggen heeft over het proces’. Vanuit de VVD klinkt vooral frustratie over de ‘valse hoop’ die agrariërs is geboden. “Boeren moeten kunnen rekenen op een betrouwbare overheid”, aldus Kamerlid Thom van Campen. “Het is dieptriest dat dit vertrouwen hier opnieuw is geschaad.”

Excuses

Nederland heeft al jaren een uitzonderingspositie (derogatie) voor het uitrijden van mest op landbouwgrond, maar daaraan wil Brussel langzaam een einde maken vanwege de slechte waterkwaliteit. In september werd daarom afgesproken dat boeren vanaf januari 2023 wegblijven van bufferzones naast sloten.

Maar in Den Haag werd die afspraak opgevat als het begin van níeuwe onderhandelingen. Begin december nam minister Adema daarop vast een gewaagd voorschot, door de Kamer te melden dat de mestmaatregel pas in 2024 van kracht zou gaan – een jaar later dan de EU had geëist.

De bewindsman nam die ruimte, verklaarde hij zelf, om boeren tegemoet te komen. Dat ‘meedenken’ stuitte in Brussel echter op fel verzet, in het bijzonder van Eurocommissaris Virginijus Sinkevičius van milieuzaken. Hij wees Adema fijntjes op de gemaakte afspraken, blijkt uit een brief van 19 december. Als Nederland niet direct orde op zaken zou stellen, dreigde Sinkevičius zelfs de volledige uitzonderingspositie te schrappen.

Nog steeds werd op het departement van landbouw de strijd niet opgegeven, en de Kamer niet geïnformeerd over de sombere stand van zaken. Voor dat laatste bood Adema dinsdag zijn excuses aan. “Met terugwerkende kracht ben ik van mening dat ik uw Kamer een aanvullend signaal over de zorgen van de Eurocommissaris had moeten geven”, schrijft hij. “Ik betreur dit.”

Geitenpaadjes

Pas toen vorige week donderdag de laatste hoop verdween, gaf de Adema zich gewonnen. Onduidelijk blijft waarom de landbouwminister zo lang bleef volhouden. Een woordvoerder wilde dinsdag niet zeggen op basis waarvan Adema zo’n ruime interpretatie gaf aan de Europese mestafspraken. Dacht hij echt dat Brussel groen licht zou geven? Die vraag zal de minister volgens haar ‘zelf in het debat moeten beantwoorden’.

Het verzet van de EU kan echter onmogelijk als verrassing komen. Al geruime tijd blijkt dat het Brusselse geduld met Nederland op is, het onderlinge vertrouwen laag en de tijd van uitzonderingen voorbij. Ook in het stikstofdossier zijn ‘geitenpaadjes’ verleden tijd, erkende minister Christianne van der Wal (stikstof) eerder.

Maar niet iedereen op het landbouwministerie wilde direct terugkeren op doodlopende geitenpaadjes. Vrijdag erkende Adema zelf dat hij met zijn ‘verkeerde inschatting’ op zo’n geitenpaadje had gelopen. “Het is duidelijk”, zei hij, “dat de Europese Commissie dat niet langer accepteert. Die tijd is voorbij.”

Lees ook:

Boeren boos nu Europa de vrijstelling voor mestregels intrekt

Het kabinet hoopte dit jaar nog te kunnen ontkomen aan strengere mestregels. Maar volgens de Europese Commissie moet Nederland eens werk gaan maken van natuurverbetering.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden