null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnBas den Hond

Kamala Harris weet: de wraak van het Witte Huis kan vreselijk zijn

Tijdens de persconferentie over de evacuatie van Kaboel stond ze aan zijn rechterzijde, een stap of wat naar achteren, met haar mondkapje op, in de houding, stil. Daarmee vervulde Kamala Harris haar taak als vice-president: de president steunen, geen duimbreed afwijken van zijn beleid, jezelf wegcijferen.

De wraak van het Witte huis kan vreselijk zijn

Dat is nooit eenvoudig voor een succesvolle politicus. Je wordt geen vice-president zonder zelf het nodige gepresteerd te hebben en van alles wat te vinden. Maar in de functie die Harris nu vervult – en waar ze vorig jaar keihard voor vocht toen eenmaal duidelijk was dat Joe Biden de Democratische nominatie zou winnen – is het verplicht.

Voor wie zich er niet aan houdt, kan de wraak van het Witte Huis vreselijk zijn. “De president en zijn mensen kunnen je in een ommezien onschadelijk maken. Je gaat niet meer mee met hem op de foto of op reizen, en als je meer personeel wilt, zeggen ze gewoon nee”, legde Roy Neel, destijds stafchef van Bill Clinton’s vice-president Al Gore, uit aan the Atlantic, in een artikel met de onheilspellende titel “Kamala Harris weet dat ze in de val zit”.

Maar voor wie zich er wel aan houdt, kunnen de politieke gevolgen ook niet mals zijn. In dat geval staat of valt de politieke reputatie van de vice-president met die van de president zelf. Of hij nu verstandige besluiten neemt of niet, met zijn beleid succes boekt of niet, de vice-president verdedigt alles en neemt er de verantwoordelijkheid voor.

Dick Cheney deelde de lakens uit

Binnenskamers hoeft het niet zo te liggen. Van Dick Cheney, vice-president onder George W. Bush, werd gezegd dat hij zeker in de begintijd de lakens uitdeelde. Hij had immers veel meer ervaring in de nationale politiek. En Joe Biden, oudgediende in de Senaat, had een flinke voorsprong in kennis en ervaring ten opzichte van Barack Obama, die maar een paar jaar senator was.

Biden vroeg als tegenprestatie voor het zich wegcijferen dat Obama hem serieus zou nemen. Bij moeilijke beslissingen wilde hij ‘de laatste in de kamer’ zijn die met de president sprak voor die de knoop doorhakte.

En nu hij zelf president is, beroept Harris zich daar ook op. Maar bij die twee zijn de rollen omgedraaid: Biden weet precies hoe het spel in Washington moet worden gespeeld, Harris maakte carrière als aanklager in Californië en was daarna maar vier jaar senator.

De tweede termijn van Biden is lang niet zeker

Hoe speel je je dan in de kijker als vice-president, met het oog op de volgende presidentsverkiezingen? Voor Harris is dat een urgente kwestie, want gezien zijn leeftijd, hij wordt in november 79, is het lang niet zeker dat Biden zich in 2024 weer verkiesbaar zal stellen.

Als de president het goed vindt, kun je als vice-president werken aan in het oog springende projecten. En als de president je goed gezind is, zijn het projecten waar eer aan te behalen is. Wat het eerste betreft, mag Harris niet mopperen. Wat het tweede betreft misschien wel. Want de problemen waaraan ze van Biden mag of moet werken, liggen politiek gevoelig, en zijn misschien niet eens oplosbaar.

Haar eerste grote project is het beperken van de migratie uit Honduras, El Salvador en Nicaragua, samen wel de ‘noordelijke driehoek’ genoemd. Een gestage stroom economische migranten en asielzoekers daar vandaan meldt zich aan de zuidgrens van de VS. De behandeling van die mensen, en de opvang wanneer ze illegaal de grens overschrijden en worden opgepakt, vormen een groot logistiek en politiek probleem. Biden hoopt de druk op de grens te verlagen door de omstandigheden in de noordelijke driehoek te verbeteren, en heeft Harris de regie daarvan gegeven.

De irritatie van Harris kreeg de overhand

Een probleem voor Harris is, dat zo’n project niet op korte termijn resultaten oplevert. En een probleem voor de media is, dat het lang zo gemakkelijk niet in beeld te brengen is als de situatie aan de grens.

Dat bracht Harris meteen in moeilijkheden. In een tv-gesprek voorafgaand aan een reis naar het gebied, vroeg de interviewer haar waarom ze nog steeds geen bezoek heeft gebracht aan de grens om de situatie daar in ogenschouw te nemen. Hoewel ze van tevoren met haar medewerkers had bedacht hoe ze op die vraag zou antwoorden, kreeg op dat moment haar irritatie de overhand. “Ik ben ook nog nooit naar Europa geweest”, zei ze. “Ik begrijp niet wat je met je vraag bedoelt.” Dat kwam over als onverschillig voor de problemen aan de grens, en er werd veel meer over geschreven en gepraat – vooral door Republikeinse politici – dan over haar reis.

Tijdens die trip sprak ze duidelijke taal tegen de bevolking van de drie landen: “Kom niet”. Maar dat was weer tegen het zere been van progressieve Democratische congresleden, die vonden dat je zo niet kon praten tegen mensen die met heel goede redenen hun door geweld geteisterde landen wilden ontvluchten en asiel in de VS vragen.

De Democraten trekken niet één lijn

Een tweede opdracht die Biden haar heeft gegeven, ligt al minstens zo ingewikkeld: zorgen dat de VS een fatsoenlijke democratie blijven, ondanks pogingen van de Republikeinen in een groot aantal staten om de regels rond verkiezingen in hun voordeel om te buigen. In het Congres zijn twee wetten in behandeling die vanuit Washington de teugels op dat gebied moeten aantrekken, maar die worden door de Republikeinen in de Senaat geblokkeerd.

Dat kan dankzij de regel dat daar 60 van de 100 stemmen nodig zijn om een wet aan te nemen – de Democraten hebben er maar 50. Als ze allemaal één lijn trekken, zouden ze die regel, de filibuster, af kunnen schaffen. Inclusief de doorslaggevende stem van Kamala Harris zelf, in dat geval als voorzitter van de Senaat, zouden ze de Republikeinse plannen kunnen doorkruisen. Maar de Democraten trekken niet één lijn, en met haar korte verblijf in de Senaat is Harris bepaald niet de persoon die ze wel kan verenigen. Haar enige andere optie is, de Democraten overal in het land zo ver krijgen dat ze massaal naar de stembus komen, wat voor obstakels er ook worden opgeworpen. Mislukt dat, dan raken zij en Biden volgend jaar november de meerderheid in een van beide huizen van het Congres kwijt.

Vrijdag vertrok ze naar Azië om een van de andere traditionele taken van een vice-president te vervullen: het vertegenwoordigen van de president in het buitenland. Maandag houdt ze een toespraak vanaf een Amerikaans oorlogsschip in Singapore. Daarna gaat ze naar Vietnam, dat andere land waar de Amerikanen ooit smadelijk de aftocht moesten blazen na een veel te lang volgehouden oorlog. In beide landen zal haar boodschap dezelfde zijn: Amerika is er nog, we staan pal voor onze bondgenoten. Een lastige boodschap om overtuigend over te brengen in deze dagen. Maar daar is ze vice-president voor.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden