Kamala Harris, zaterdag nadat bekend werd dat ze de nieuwe vicepresident van de Verenigde Staten wordt.

ProfielVicepresidentschap

Kamala Harris heeft alles wat Joe Biden mist

Kamala Harris, zaterdag nadat bekend werd dat ze de nieuwe vicepresident van de Verenigde Staten wordt.Beeld AP

Het vicepresidentschap kan een wachtkamer zijn, waar de tijd lintjesknippend en hopend op een betere toekomst verstrijkt. Voor Kamala Harris lijkt een belangrijkere rol weggelegd.

De memes vlogen de afgelopen ­dagen heen en weer op appgroepen en sociale media. Heel veel gifjes en plaatjes van dansende en lachende Kamala’s. En natuurlijk die ene fotocollage van de 48 grijs-witte heren op leeftijd, die tot nu toe het ambt van vicepresident van de Verenigde Staten hadden bekleed, en daarnaast Kamala Harris, die aan de eenzijdigheid van het bestand van haar voorgangers in één klap een einde maakt.

Het lijkt wel of Amerika, en de wereld daarbuiten, nog enthousiaster is over de verkiezingszege van Kamala Harris dan over die van Joe Biden. De eerste vrouw die het tot vicepresident schopt, en vanwege haar gemengde afkomst ook gelijk de eerste zwarte vrouw én de eerste Indiaas-Amerikaanse vrouw. En bovendien de eerste ­vicepresident die op het campagnepad regel­matig All Star-sneakers droeg – die gingen vorig jaar al eens viraal.

Harris op haar All Star-gympen. Beeld Reuters
Harris op haar All Star-gympen.Beeld Reuters

Tijdens haar overwinningstoespraak toonde ze zich duidelijk bewust van de symbolische doorbraak die ze vertegenwoordigt. Gehuld in het wit, de kleur van de suffragettes die precies honderd jaar geleden succes hadden met hun strijd voor het vrouwenkiesrecht, zei ze: “Ik mag dan de eerste vrouw zijn in deze functie, ik ben zeker niet de laatste, want ieder klein meisje dat vanavond kijkt, ziet dat dit een land is van ­mogelijkheden”.

Een land van mogelijkheden, maar ook van valkuilen. In de bovenstaande drie alinea’s zitten alweer twee referenties naar de kleding van Kamala Harris. Ze leken allebei relevant, maar het is natuurlijk de vraag of mannelijke politici op dezelfde manier geprofileerd worden. Dat Kamala Harris zelf maar al te goed de afleidende werking kent die zulke dubbele standaarden op vrouwelijke politieke ambitie uitoefenen, bleek bij de gelegenheid dat ze voorgesteld werd als running mate. Toen droeg ze – meesterzet – precies hetzelfde blauwe pak als Joe Biden.

En daarmee gaf ze meteen aan dat ze graag op de politieke inhoud beoordeeld wil worden. Want wat geldt voor haar vrouw-zijn, geldt ook voor haar biculturele achtergrond. Ze loopt daar niet voor weg, ging zelfs aan Howard University studeren, de beroemdste zwarte universiteit van de VS, maar ze zet die achtergrond politiek niet ­nadrukkelijk in. Ze definieert zichzelf in de eerste plaats als ‘Amerikaans’. Veel Indiaas-Amerikaanse actiegroepen met wie ze als hoofdaanklager van San Francisco samenwerkte, deden er jaren over om achter haar Indiase achtergrond te komen.

Wachtkamer

Amerikaanse vicepresidenten die een zelfstandige politieke rol willen spelen, stuiten op nog een valkuil: formeel hebben ze nauwelijks een rol. Het enige belangwekkende dat in de grondwet is geregeld, is dat de vicepresident de Senaat voorzit, en in geval van stakende stemmen de doorslag kan geven. Dat kan de komende jaren ­weleens van belang blijken, want de mogelijkheid is heel nadrukkelijk aanwezig dat de laatste nog open senaatsraces zo uitvallen dat Republikeinen en Democraten elkaar daar vanaf volgend jaar in evenwicht houden.

Maar een eigen agenda uitvoeren? Beroemd is de wanhopige verzuchting van John Adams, de eerste vicepresident van de Verenigde Staten onder George Washington over zijn baan: ‘de meest onbeduidende functie die de menselijke verbeeldingskracht ooit heeft bedacht’.

Adams zou later zelf president worden, en dat geldt voor meer van zijn latere collega’s. Van de 48 die de VS er tot nu had, werden er vijftien zelf president – acht doordat de president voortijdig overleed, eentje doordat de president aftrad, en zes doordat ze na hun periode in de wachtkamer zelf een verkiezing wisten te winnen – Joe Biden is de meest recente.

Een wachtkamer, zo heeft het vicepresidentschap lange tijd voor veel beoefenaars van dat ambt gevoeld. Een kwestie van lintjesknippen, en dromen van een glorieuze politieke toekomst. Alles wat een veep mag doen, mag hij of zij doen bij gratie van wat hem of haar gegund wordt door de president. Maar de keuze van een running mate wordt vaak meer door politieke calculatie ingegeven dan door persoonlijke chemie of vriendschap.

Toch lijkt het erop dat Kamala Harris de komende jaren wel iets meer te doen krijgt dan braaf aanwezig zijn bij geldinzamel-etentjes. Sinds een jaar of veertig is de vicepresident uitgegroeid van een aanhangsel zonder eigen verantwoordelijkheid tot iemand die meedraait in de regering. Dat begon met Walter Mondale, de vicepresident onder Jimmy Carter. Die bedong een nieuwe rol voor zichzelf, schrijft Joel Goldstein, hoogleraar politicologie en rechten aan de Universiteit van Kansas en expert op het gebied van het ambt. “Mondale stelde voor dat de vicepresident een soort allround presidentiële adviseur zou worden”.

Dat model hebben al zijn navolgers sindsdien gevolgd, en ze kregen ook steeds vaker hele beleidsterreinen onder hun hoede. Beroemd, en ook wel berucht, was de rol die Dick Cheney onder president George W. Bush speelde. Bush had weinig ervaring met buitenlands beleid, en na de aanslagen van 11 september 2001 stuurden Cheney en diens adviseurs aan op een oorlog met Irak.

Politieke koehandel

Wat meespeelde bij de ruimte die Dick Cheney kreeg, was dat hij gold als een soort veteraan in de politiek, die geen eigen ambitie meer koesterde voor het hoogste ambt. Iemand die geen eigen ambities meer heeft, is eerder geneigd om voor de baas te werken dan met een half oog op de eigen toekomst. Dat gold eigenlijk ook een beetje voor de ­vicepresident van Obama, die twee keer zonder succes een gooi naar de nominatie had gedaan: Joe Biden. Die werd ook gezien als een oudere staatsman, die je er goed bij kon hebben, omdat hij als geen ander wist hoe de hazen in Washington liepen, maar voor wie dit het laatste kunstje leek.

Joe Biden kreeg veel te doen van Obama: hij mocht grote delen van het buitenlands beleid onder zijn hoede nemen, en was ­medeverantwoordelijk voor de Amerikaanse afbouw in Irak. Hij sloot ook veel begrotingsdeals met Republikeinen; die zagen het niet zo zitten in de ietwat arrogante, intellectuele Obama, en deden liever zaken met de amicale Joe Biden, die ze al jaren kenden, en die de finesses van politieke koehandel perfect beheerste. “Joe verdoet zijn tijd niet met mij uitleggen waarom ik het verkeerd heb”, zei Mitch McConnell, de leider van de Republikeinen in de Senaat ooit.

Hij had bovendien een rol als belangrijkste adviseur bedongen bij Obama: “Ik ben letterlijk de laatste persoon die de kamer verlaat. Dat hebben we zo afgesproken.”

Black Lives Matter

Nu is Joe Biden toch zelf president geworden, en lijkt het er niet op dat aan de trend van toenemende macht van de vice­president een einde komt met Kamala Harris. Biden heeft veel van die macht zelf bevochten, en toonde zich daarbij altijd enthousiast over zijn samenwerking met Obama. Hij is straks bovendien de oudste president uit de geschiedenis van de Verenigde Staten. Het is nog maar de vraag of Biden na deze termijn, als hij 82 is, nog een tweede termijn wil; het is zeker dat er binnenskamers over zijn opvolging wordt nagedacht, en het is ook zeker dat Kamala Harris een van de namen is die daarbij het vaakst genoemd wordt. Los van de noodzaak om haar klaar te stomen voor grotere zaken, kan Biden haar ook gewoon goed gebruiken. Want haar belangrijkste kwaliteit is de scherpte, zowel verbaal als politiek, die Biden soms wat lijkt te missen.

Harris maakte carrière als prosecutor, in de VS een soort mengvorm tussen openbaar aanklager en minister van justitie, eerst in de stad San Francisco, en daarna van de staat Californië. Sinds een paar jaar zit ze als ­senator in de landelijke politiek. Haar meest memorabele momenten daarbij waren – hoe kan het anders – ondervragingen en debatten. Bijvoorbeeld het dodelijke verhoor dat ze Brett Kavanaugh afnam, de rechter die door Trump voorgedragen was voor het Hooggerechtshof, en die in opspraak geraakt was omdat hij in het verleden seksueel geweld zou hebben gepleegd. En ook het debat met Joe Biden, toen nog haar tegenstander voor de Democratische nominatie, die ze aansprak op hoe hij in het verleden samengewerkt had met senatoren die voorstander waren van rassenwetten.

Waar Obama de scherpe denker was die in Joe Biden een compromissen sluitend oliemannetje aan zijn zijde nodig had, zo ligt het nu andersom, denken sommige Amerikaanse politiek analisten. Als Joe ­Biden zich te veel laat meeslepen door zijn instinct om compromissen te sluiten, kan Harris hem scherp houden.

Als dat haar rol als adviseur zou zijn, wat zou dan het beleidsterrein zijn dat ze onder haar hoede kan nemen? Als auteur van succesvolle wetsvoorstellen heeft Harris nog een minder imposant palmares. Maar hervorming van politie en justitie staat in Washington, na een zomer vol Black Lives Matter-protesten, hoog op de agenda. En op dat terrein heeft Kamala Harris haar hele carrière doorgebracht.

In beide rollen zou haar achtergrond haar daarbij toch ook weer van pas komen. En dan niet per se als symbool. “De verkiezingsresultaten laten een partij zien die zeer vrouwelijk, raciaal divers, jonger en stedelijker is”, schrijft filosoof en hoogleraar vrouwenstudies Linda Hirshman op de politieke nieuwssite Politico. “Harris’ identiteit als vrouw van gemengde afkomst, opgevoed door een gescheiden vrouw, maakt dat ze de onderwerpen die mensen in de partij raken beter aanvoelt.”

Lees ook:

Kleden voor het verleden: De betekenis van het witte pak van Kamala Harris

Dat kleding óók politiek is, bewijst het witte pak van toekomstig vice-president Kamala Harris tijdens haar overwinningstoespraak. Aan witte kleding kleeft geschiedenis.

Kamala Harris verbrijzelt het glazen plafond

Kamala Harris presenteerde zichzelf zaterdag met trots en overtuiging als de eerste vrouwelijke vicepresident van de Verenigde Staten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden