Trage formatie

Kabinetsformatie België zit muurvast, nieuwe verkiezingen dan maar?

Koning Filip van België ontvangt N-VA-voorman Bart de Wever.Beeld Belga

Negen maanden na de verkiezingen is er nog niet het geringste zicht op een nieuw kabinet in België.

Paarsgeel of paarsgroen, een regenboogcoalitie of Vivaldi? In de zoektocht naar een nieuwe Belgische regering zijn inmiddels meer bijnamen voor (on)mogelijke coalities gemunt dan stappen vooruit gezet.

België kent een traditie van moeilijke formaties. Het land heeft de twijfelachtige eer van het wereldrecord formeren: 541 dagen in 2010-2011. Na de verkiezingen van 26 mei vorig jaar was snel duidelijk dat het opnieuw moeilijk zou worden. Terwijl Vlaanderen nog eens een flinke ruk naar rechts maakte, sloeg Wallonië juist keihard linksaf. Negen maanden later lijkt een oplossing eerder verder weg dan dichterbij. Steeds vaker vallen de woorden ‘nieuwe verkiezingen’ in krantenkolommen en actualiteitenrubrieken.

Afgelopen vrijdag liet de Franstalige Parti Socialiste de boel nog maar eens doelbewust ontploffen. “Hoeveel keer moet ik nog duidelijk zeggen dat de PS geen enkele zin heeft om met de N-VA te besturen?”, zei voorzitter Paul Magnette tegen Vlaamse én Waalse media. Daarmee boorde hij elke voorzichtige hoop op een doorbraak de grond in.

Politieke incarnatie van de duivel

Al maanden proberen informateurs voor en achter de schermen de PS en de Vlaams-nationalistische N-VA dichter bij elkaar te brengen. De grootste partijen aan beide kanten van de taalgrens zijn op veel vlakken tegenpolen en schilderen elkaar vaak af als de politieke incarnatie van de duivel. Dat de PS zetels verloor aan de extreem-linkse Parti du Travail de Belgique en de N-VA aan het radicaal-rechtse Vlaams Belang, maakt het extra moeilijk om concessies te doen.

N-VA-voorzitter Bart De Wever reageerde­­ dan ook met oorlogstaal op Magnette. Hij riep de andere partijen deze week op om ‘een Vlaams front’ te vormen en niet te buigen voor ‘de oekazes van de PS’.

Waarom men dan toch zo hardnekkig probeert een coalitie met deze partijen te vormen? Een regering met een meerderheid in beide landsdelen wordt gezien als belangrijke garantie voor stabiliteit. Met de huidige verkiezingsuitslag kan dat alleen als N-VA en de PS gaan samenwerken, aangevuld met Vlaamse socialisten en liberalen aan beide kanten van de taalgrens.

Vier seizoenen in een coalitie

Nu dat opnieuw is mislukt, rest eigenlijk maar één andere optie: een regering zonder N-VA. Maar daarvoor lopen weinig politici warm. Zo’n Vivaldi-coalitie – naar de vier seizoenen: liberalen, socialisten, groenen en christen-democraten – zou er inhoudelijk misschien wel uitkomen, maar ze heeft geen meerderheid aan Vlaamse zijde. De partijen zijn bovendien als de dood dat als N-VA met Vlaams Belang in de oppositiebankjes komt, zij bij de volgende verkiezingen samen een meerderheid halen in Vlaanderen.

Wat ook niet helpt: sinds de val van de regering-Michel eind 2018 loopt het Belgische begrotingstekort dit jaar op tot twaalf miljard euro (2,5 procent van het bbp, net onder de toegestane 3 procent van de Europese Unie). De volgende regering zal dus zuinig aan moeten doen, terwijl de liberalen belastingverlaging willen, de groenen klimaatinvesteringen en de socialisten hogere pensioenen.

Kiezen tussen ‘de pest en de cholera’

Nieuwe verkiezingen dan maar? Uit een peiling van Het Nieuwsblad bleek dat de helft van de Vlamingen het wel ziet zitten, Brusselaars en Walen veel minder. Dat geldt ook voor de meeste politieke partijen. Alle ogen zijn nu gericht op de Vlaamse liberalen en christen-democraten. Durven zij het aan een regering zonder N-VA te vormen of gaan ze voor nieuwe verkiezingen? Voor hen een keuze tussen ‘de pest en de cholera’, schreef de Vlaamse krant De Standaard.

Koning Filip laste deze week drie dagen bedenktijd in. Hij is sowieso geen voorstander van verkiezingen. “Hij vreest dat die kunnen leiden tot radicaliseren en tot nieuwe debatten over het einde van het land”, zegt Politicoloog Carl Devos, die denkt dat het overleg nog wel een tijdje aansleept. “Er is weinig urgentiebesef. En er is geen protest zoals in 2011. Mensen denken been there, done that: we zitten pas rond de helft van die 541 dagen. Als er tegen de zomer geen vooruitzicht is op een regering wordt het anders. 26 mei 2020 wordt een symbolische datum.”

Lees ook:

 In verdeeld België slaat Vlaanderen radicaal rechtsaf met grote winst Vlaams Belang

Bij de verkiezingen van vorig jaar koos Vlaanderen voor rechts, Wallonië voor de groenen. Dat maakte de  formatie bij voorbaat erg lastig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden